De zwijgende paus leert ons een lesje

“Ergernis” is in de geloofsleer een woord met een heel specifieke betekenis. “Ergernis geven” betekent “tot zonde aanzetten”: iemand kan door jou tot zonde aanzetten (“ergernis geven”), maar het kan ook zijn dat je jezelf tot zonde brengt (“zich ergeren”). Jezus keurt beide sterk af en gebruikt harde beelden om dat uit te drukken.

Ergernis geven: Maar wie één van deze kleinen die op Mij vertrouwen ten val brengt, kan beter met een molensteen om zijn nek in volle zee gegooid worden

Mt 18:6

Zich ergeren: Maar als je rechteroog je doet struikelen, ruk het dan uit en gooi het weg. Want het is beter voor je dat een van je ledematen verloren gaat, dan dat heel je lichaam in de hel wordt gegooid. En als je rechterhand je doet struikelen, hak haar dan af en gooi haar weg. Want het is beter voor je dat een van je ledematen verloren gaat, dan dat heel je lichaam naar de hel gaat

Mt 5:29-30

Welnu: het zwijgen van de paus over de aantijgingen van mgr. Viganò, ergert me. Ik ben er echter nog niet uit of dit een casus is van het eerste geval, dan wel van het tweede.

In de media wordt gelukkig veel energie gespendeerd, vooral door twitteraars wiens accountnaam eindigt op de letters sj, om mijn ergernis weg te nemen. Ik lees berichtjes op Twitter waarin met grote bewondering wordt gesproken over het zwijgen van de paus, aan de hand van spirituele boekjes die hijzelf nog schreef in de jaren ’90, of van de geestelijke oefeningen van Sint Ignatius of of van het voorbeeld van Onze Heer Jezus Christus zelve.

Ik begrijp wel de waarde van het zwijgen onder valse beschuldigingen als verheven vorm van christelijke waardigheid, maar je moet ook niet overdrijven.

Als ik me nog steeds ongemakkelijk voel, ligt dat niet zozeer in de vraag of de paus dit of dat nu al dan niet wist, want schuldfetisjisme is niet christelijk. Wat me het meest bevreemdt is de dubbelzinnigheid van de hele situatie.

Het voelt zo anders.

Tot voor kort werd over het toedekken van misbruik altijd gezegd dat de kerk van hoog tot laag met de grootste openheid tewerk gaat en dat kennis verzwijgen zonde is. En nu is zwijgen plots een deugd geworden?

Tot voor kort heeft paus Franciscus nooit een blad voor de mond genomen als hij kritiek kreeg en schuwde hij harde woorden niet tegenover gelovigen die hem niet liggen. En nu is het zwijgen plots raadzaam om verdeeldheid te vermijden?

Tot voor kort was het bon ton het primaatschap van de paus te relativeren en hem vooral niet te verheffen als een plaatsvervanger van Christus. En nu wordt hij in zijn weigering verantwoording af te leggen over zijn functioneren in zijn ambt, als een alter Christus voorgesteld.

Hoe bevreemdend ook, de paus heeft niet echt een andere optie, indien hij inderdaad niet op de hoogte was van het misbruik door McCarrick. Het is immers moeilijk, zoniet onmogelijk om sluitende bewijzen voor te leggen die aantonen dat je ergens niet van op de hoogte was. Als hij daarentegen wel op de hoogte was, ware het een betere zet geweest over te gaan tot een groot mea culpa. Misschien wil hij door te zwijgen de weg  openhouden om daartoe alsnog over te gaan?

Het lijkt erop dat dit verhaal nog zal worden vervolgd. Wat ook de afloop weze, we genieten nu de volle smaak van een jezuïtisch pontificaat!

Weekdagen in Advent op Missale

De weekdagen van de Advent zijn toegevoegd aan de website Missale. Tot voor kort waren enkel de dagen uit het missaal voor zon- en feestdagen zichtbaar. Nu verschijnen de eerste dagen uit het missaal voor weekdagen, met bijpassende illustraties.

Dinsdag van de eerste week van de Advent

De weekdagen van de Advent volgen een bijzonder schema. Tot 17 december zijn ze gekoppeld aan de voorafgaande zondag. Zo heb je bijvoorbeeld de “Dinsdag in de tweede week van de Advent”. Vanaf 17 december liggen de dagen vast op de kalender. Dat zijn de acht dagen voor Kerstmis, waarop als tussenzang de zogenaamde O-antifonen gezongen worden.

De eerste lezingen komen voornamelijk uit het boek Jesaja en overlopen alle voorspellingen die verwijzen naar de komst van Christus.

Aan de pagina’s voor de buitengewone vorm had ik geen werk, want het tridentijns missaal voorziet geen aparte missen voor de weekdagen in de Advent. Er zijn wel de quatertemperdagen in de derde week van de Advent, maar die zaten er al in.

Het rapport van twee maanden knutselen met katholieke tools

De voorbije zomermaanden mogen productief genoemd worden. Omdat het je tijdens je vakantie misschien ontgaan is, hierbij een overzicht van het nieuwe materiaal dat verscheen op deze blog en afgeleide publicaties:

Een kortfilm “Ambient Mass”

Time-lapse beelden uit onze kerk, voorzien van een soundtrack met geluidsfragmenten uit onze internationale eucharistievieringen.

Een nieuwe app “Alledaags Geloven”

Afgeleid van de gelijknamige website. Heb je behoefte aan een kort ogenblik gebed of bezinning, open de app en met één klik krijg je toepasselijke inhoud voorgeschoteld.

Alledaags Geloven
Alledaags Geloven
Developer: Geloven Leren
Price: Free

5 Nieuwe kaarten op “Alledaags Geloven”

Op Alledaags Geloven vind je nu ook de “Avondwoordjes” van Don Bosco, de “Ingesproken Lezingen” van Bijbelhuis Zevenkerken, de “Preken” van preken.be, de “Psalmen” van psalmen@youtube en de houtsnedes van holyhome.nl.

Website “Missale” uitgebreid

De liturgische kalender van de webiste Missale is aangevuld tot 2024 (ook voor je agenda!) en er is een nieuwe knop “Lectionarium” waarmee je de lezingen van de mis ophaalt, ook voor de tridentijnse misaal. Er wordt nu nog naarstig gewerkt om spoedig ook de weekdagen uit de “sterke tijden” van Advent en Vasten online te zetten.

Website en app met Katholieke gebeden uitgebreid

Het volledige Kyriale is nu opgenomen op de website met katholieke gebeden en alle liederen zijn voorzien van een geluidsbestand, zowel op de website als in de Android app.

Katholieke gebeden
Katholieke gebeden
Developer: Geloven Leren
Price: To be announced

Bijbelverwijzingen op Prentencatechismus werken weer

De website Prentencatechismus verbindt de oude met de nieuwe catechismus. Nadat men de stekker uit bijbel.net had getrokken, werkten de links naar de bijbelpassages niet meer. Dat is nu rechtgezet met nieuwe links, ditmaal naar de Petrus-Canisiusvertaling.

Alledaags Geloven op z’n protestants

Weer drie nieuwe kaarten op Alledaags Geloven toegevoegd! 

Preken brengt je naar de homilie van deze zondag op preken.be.

Psalmen speelt een Psalm uit de youtubelijst Psalmen@YouTube.

Holyhome.nl brengt een houtsnede uit een oud geïllustreerd Romeins missaal of bijbels prentenboek, vanop de gelijknamige website.

Misschien kunnen we hiermee ook wat protestantse gebruikers aantrekken 🙂

Vind je dat de website van Alledaags Geloven stilaan wat onoverzichtelijk wordt, installeer dan de app, daarmee sla je het moeilijke keuzeproces helemaal over!

Schuldfetisjisme is niet christelijk

Johan Sanctorum schrijft op zijn blog een artikeltje over de ingestorte Itialiaanse brug. “Wie heeft het gedaan? Whodunit?” is de vraag die alle media bezighoudt. Terwijl het net zo goed gewoon pech kan zijn. “Met zo’n kansspellogica kunnen wij niet om, ik weet het. Ons modern universum, waar we tegelijk het schier onmogelijke, verbluffende willen én alles willen controleren, is er niet op ingericht.”

Schuldfetisjisme

Ik heb dat gevoel ook wel eens. Zelfs in — hoewel tragische — alledaagse ongelukken moet telkens een boosdoener worden geïdentificeerd, vooral als dat toevallig politiek goed uitkomt. In het geval van een grote catastrofe van technische aard, lijkt het me geen overbodige luxe ingenieurs te laten onderzoeken wat de oorzaak is, om zulks in de toekomst te kunnen vermijden. Het kwaad is echter geschied en het is niet denkbeeldig dat, zelfs als er een ‘schuldige’ wordt gevonden, zal blijken dat iedereen te goeder trouw of tenminste volgens alle geldende regels heeft gehandeld. Voor iemand die niet rechtstreeks bij de zaak betrokken is, zoals mij, is het irrelevant wie die schuld draagt. Belangrijk is dat de slachtoffers en hun nabestaanden bijgestaan worden. De schuldvraag is juridisch getouwtrek voor advocaten van verzekeringsmaatschappijen. Wat winnen wij als waarnemers erbij te weten of deze architect of gene aannemer in de fout is gegaan?

Misbruikschandaal

Anders ligt het bij die andere grote catastrofe die het nieuws beheerst, het misbruikschandaal in de Amerikaanse katholieke Kerk. De schuld is in dat geval allerminst anoniem. Er kan geen sprake van zijn dat de betrokkenen te goeder trouw handelden, zelfs niet naar de geldende regels. De slachtoffers hebben niet ‘gewoon pech’ gehad. Toch is de honger van de publieke opinie nog niet gestild, zelfs niet als er namenlijsten van schuldige prietsers gepubliceerd worden. “Enkele honderden priesters” zijn immers te vaag om te bevatten. De schuld moet eenduidig kunnen worden benoemd. Voor de ene wordt dat het ‘clericalisme’, voor de andere is het de ‘homo-cultuur’, ze kiezen maar uit wat er toevallig in het facebookkraam past.

Oud-testamentisch schuldprincipe

De ‘weldenkende bubbel’ op de katholieke sociale media volgt paus Franciscus, die stelt dat de schaamte voor het misbruikschandaal de ganse Kerk treft. Het is eigenlijk een heel oud-testamentisch principe van het volk dat zichzelf met schuld belaadt, niet zozeer tegenover naasten of vreemdelingen, maar tegenover God zelf. U en ik hebben niets met de misbruiken in Amerika te maken, maar toch dragen wij als christenen mee de schuld die het lichaam van Christus heeft bezoedeld. Toevallig kwam dat dag op dag vier jaar geleden ook al aan bod op dit blog in het artikel “Waarom moeten wij ons distantiëren van iets waar we niks mee te maken hebben?”

Christelijke wortels?

Nog even wil ik terugkomen op het artikel van Sanctorum, waar hij probeert te kaderen waarom de samenleving zo behept is met het uitvlooien van de schuldvraag. “Vanuit de Christelijke wortels van onze cultuur en de Kantiaanse moraal – zelfs uitlopend in het existentialisme van Sartre en C°- is de schuldvraag een dominant gegeven.” Dat is nogal breed. Vooral de ‘christelijke wortels’ riepen bij mij een vraag op.

Exegese

Ik ga nogal eigengereid om met exegese. Mijn belangrijkste tool is de integrale Petrus-Canisiusbijbel, die ik met een enkele muisklik kan doorzoeken, bijvoorbeeld op het woordje “schuld”. Het Oude Testament bulkt ervan, zoals hierboven aangehaald, zeker als de profeten aan het woord zijn. Het uitverkoren volk voelde hoe zwaar de schuld woog van zijn ontrouw jegens zijn God.

In het Nieuwe Testament vind je “schuld” in een gans andere context. Eigenlijk zijn er maar twee plaatsen waar schuld aan de orde komt. Enerzijds zijn er de parabels van Jezus, zoals die van de onrechtvaardige rentemeester en die van de talenten. Anderzijds zijn er de beschuldigingen die Jezus bij zijn veroordeling ten laste worden gelegd. In de parabels gaat het Jezus erom de schuld vanuit een nieuw perspectief te bekijken. De schuld wordt omgezet in iets goeds. Jezus wil vergeving van schuld. In zijn eigen veroordeling voert Hij dat in praktijk en neemt Hij al onze schuld op zijn schouders. Veel meer wordt er over schuld niet gezegd.

Wie het Nieuwe Testament goed leest, en dat zijn toch in de eerste plaats ‘christenen’, neem ik aan, zal dus helemaal niet geneigd zijn om de schuldvraag als een ‘dominant gegeven’ te beschouwen. Daar slaat Sanctorum dus wel degelijk de bal mis, maar het is hem vergeven, hij moet in elk van zijn artikeltjes toch minstens één keer kunnen schamperen over het geloof.

Boete en bekering

Als christenen zijn we dus wel bezig met schuld, maar we zijn er niet op uit om een lijst namen van schuldigen te produceren en die te straffen en te menen dat daarmee gerechtigheid is geschied. Het recht moet zijn beloop hebben, maar daarover hoeven u en ik ons niet te bekommeren. Voor ons moet het besef van schuld vooral aanleiding zijn tot boete en bekering, tot vernieuwing en verdieping van ons christelijk leven.