Maand: oktober 2012

Prentenchatechismus.org – Prenten uit grootvaders tijd geven een nieuwe kijk op de kerkelijke leer

Op 12 oktober 2012 begint voor de katholieke Kerk in de hele wereld het ‘Jaar van het Geloof‘. Dit jaar staat in het teken van de ‘nieuwe evangelisatie’, waarmee de Kerk met name in de westerse,  geseculariseerde wereld nieuwe wegen zoekt om het geloof in Jezus Christus te doen herleven.

Prentencatechismus.org is een project dat voortkomt vanuit het initiatief van enkele jonge ouders en kadert zich met de goedkeuring van de aartsbisschop van Mechelen-Brussel in het wereldwijde kerkelijke jaarthema van de ‘nieuwe evangelisatie’. Het project omvat een website die een prentencatechismus uit grootvaders tijd gebruikt als toegangspoort tot de actuele geloofsleer van de Kerk.

Read More

Katholieken en media… het blijft wringen

Katholieken en media… het blijft wringen. Discussies op sociale fora en zelfs debatten op tv, het zijn zo vaak dovemansgesprekken. Je zou evengoed kunnen proberen Kung en Williamson met mekaar in gesprek te brengen.

Vorige week was het weer hommeles na een debat met Katholiek-Nieuwsbladhoofdredacteur Mariska Dehaas-Orban over homo-ouderschap.

Het mag dan goedkoop zijn van Erik van den Berg om in het debat bij Paul en Witteman weer eens een aanleiding te zoeken om zijn concurrente onderuit te halen (er kunnen immers geen twee ‘spreekbuizen van katholiek Nederland’ zijn), maar hij legt wel de vinger op de wonde: de katholieke leer en praxis is is niet te vatten in een tv-debat van 10 minuten, laat staan dat ze in tweets of facebookdialogen tot haar recht kan komen.

Hij vindt dat mediapriesters zoals Rodrerick Vonhoegen en Antoine Bodar het veel beter zouden doen. Lijkt dit op een vorm van post-conciliair klerikalisme? Ik ben er alvast niet van overtuigd dat de eerwaarde heren de katholieke leer beter zouden verdedigen, ’t is te zeggen: toch niet in 10 minuten. Geef ze enkele sessies van een uur, en ze overklassen Mariska Dehaas-Orban zonder twijfel, maar daar gaat het nu niet over, want dat is ook niet het opzet van dit soort tv-debatten, of we moeten de discussie verleggen naar de zin van dat soort tv.

Waarom is het dan zo moeilijk om kort en bondig over de katholieke leer standpunten in te nemen? De kerk stelt toch dat haar leer de waarheid bevat en waarheid kan toch geen waarheid zijn als ze niet eenduidig is?

Het is niet de leer op zich die complex is. De ogenschijnlijke complexiteit komt voort uit een wezenlijke incompatibiliteit tussen seculier en gelovig denken. Als je daarmee geen rekening houdt, valt er niet veel te debatteren.

Tijd

Seculier denken is pragmatisch en speelt zich af in een nauw tijdskader. Seculier denken meet de publieke opinie of zoekt andere methoden om te bepalen wat mensen goed vinden, of wat ‘goed is voor de mensen’. Al wat goed bevonden wordt, moedigt men aan, en wat slecht bevonden wordt, ontmoedigt of verbiedt men. De omgekeerde logica werkt doorgaans ook: iets dat niet verboden is, wordt als goed beschouwd, en iets dat niet mag als slecht. Zo tracht men het welzijn van de samenleving te verhogen.

Gelovig denken verschilt daarvan grondig. Wat daarin telt is de eeuwigheid, meerbepaald de zaligheid die we in die eeuwigheid kunnen verwerven. Het heden is daaraan ondergeschikt. Wat goed of slecht is, is dan ook  geen gegeven van het hier en nu, maar het is een eeuwig gegeven. Juist omwille van die eeuwigheidswaarde, zijn goed en kwaad in gelovige zin moeilijk te vatten in regeltjes. Dat lijkt contradictorisch, maar het is logisch dat de toepassing van een eeuwige waarheid op een steeds veranderende samenleving ook moet resulteren in steeds veranderende ‘gelovige’ regeltjes. Er zijn natuurlijk de tien geboden en de morele leer van de kerk, maar de confronterende wijze waarop Christus zelf met de religieuze regels van zijn tijd omging, mag ons erop attent maken dat er meer bij komt kijken dan louter het volgen van vast omlijnde richtlijnen, om van goed of kwaad te kunnen spreken. De farizeeën en schriftgeleerden waren de secularisten van hun tijd (zie maar hoe ze heulden met de Romeinen!); ook zij waren niet in staat Jezus’ leer in hun denken in te passen.

Recht

Seculier denken is gebaseerd op rechtvaardigheid. Recht giet goed en kwaad in regels en zet een straf op overtredingen. Als organisatie van mensen kent de kerk ook zo’n rechtssysteem, maar dat is ondergeschikt aan de basis van het gelovig denken: de rechtvaardiging. De vraag is niet: hoe verantwoorden wij ons tegenover de samenleving?, de vraag is: hoe zullen wij ons verantwoorden tegenover God? De strafmaat die God voor onze overtredingen zal opleggen, is ons onbekend. Wat we wel weten is dat God oneindig barmhartig is en klaarstaat om op elk berouw in te gaan, en dat is in seculiere context haast ondenkbaar.

Wie seculiere regels overtreedt, wordt door de overheid gestraft. De kerk daarentegen kan geen straffen uitspreken. Let op, ze kan dat wel in ambtelijke kwesties, maar niet in de kwestie waar het eigenlijk om gaat: ons zieleheil. De overtreder, of ‘zondaar‘ zoals die dan heet, straft zichzelf door Gods oordeel over zich af te roepen. Daarvoor wil de kerk ons behoeden, door in haar leer principes voorop te stellen die ons behoeden voor de weg naar de zonde. Je kan die leer, of elementen ervan zoals de heel concrete gezinsethiek, in discussie stellen, maar dat heeft enkel zin als je ook vanuit een gelovig denkkader vertrekt. Kardinaal Martini mag -volgens Van den Berg- gesteld hebben dat “duurzame en trouwe vriendschap van mensen van het gelijk geslacht zijn waarde heeft”, dat doet niks af aan de leer dat een gezin vertrekt vanuit het ouderschap van een vader en een moeder, en dat mag dan ook het standpunt van een gelovige zijn als die gevraagd wordt naar zijn (of haar) mening over burgerlijke regularisering van homo-ouderschap.

Onmogelijk

Wordt het nu een beetje duidelijk waarom een gesprek over een ethisch thema zoals homo-ouderschap niet mogelijk is als je de kloof tussen seculier en gelovig denken niet kan overbruggen, al is het maar omdat je de tijd ervoor niet krijgt? Als je als katholiek wordt uitgenodigd op zo’n tv-programma, lijkt me de verstandigste keuze er niet op in te gaan, gezien de onmogelijkheid om een redenering op te bouwen vanuit gelovig denken. Als je er dan toch op ingaat, doe je er beter aan om in essentie de waarheid te zeggen, eerder dan je voor te doen als een zalvend voorbeeld van “christelijke waarden als respect en naastenliefde”, zoals Van den Berg dat liever had gezien.

Huis van de Katholieke Kerk

Enkele weken geleden bracht ik een weekend door in Stuttgart. We zaten op een zonnig terrasje toen mijn oog viel op een modern gebouw aan de overkant van de straat met een groot opschrift “Haus der Katholischen Kirche”… even binnenwippen. De ruime galerij was druk bevolkt en bood plaats aan enkele winkeltjes van religieuze boeken en andere artikelen en aan een gezellig cafetaria. Al vanop de straatkant kreeg je zicht op luchtige vergaderzalen waar men druk aan het werk was en het inlichtenbord verried de aanwezigheid van tal van conferentieruimtes. Aan de zijkant van de galerie bevond zich een kleine deur met het opschrift “Domkirche”, wat een zijingang bleek van de kathedraalkerk van het bisdom die zelf haar hoofdingang heeft pal in de drukste winkelstraat van de stad, op vijf stappen van het grootste knooppunt van openbaar vervoer in de stad.

Met zo’n infrastructuur moet het een plezier zijn om actief kerkelijk te zijn en het is ongetwijfeld een trekpleister voor gelovigen uit de ganse stad en haar omgeving. Als de vraag rijst wat we met onze kerkgebouwen moeten doen, ligt in Stuttgart een mooi voorbeeld hoe de kirchensteuer op een eigentijdse en efficiënte manier kan worden aangewend! Benieuwd of onze Antwerpse bisschop in zijn aangekondigd toekomstplan voor de kerk en haar gebouwen ook zo’n visionaire voorstellen op tafel zal leggen.

Ik heb natuurlijk ook even op de bijhorende webstek rondgesnuisterd en wat ik dan vaak even doe is misschien een blijk van een slecht karakter, maar ik vraag me dan af of er naast het ruime aanbod van ontmoetingen en lezingen ook praktische informatie te vinden is voor de actieve gelovige, want daar durft het in zo’n onthaalcentrum dan wel eens aan schorten. “Waar kan ik op zondagavond nog naar de mis gaan”, of “waar kan ik terecht voor de biecht?”. Het komt me dan vreemd voor dat dit soort informatie vaak ver zoek is. Als je de zoektermen “Sakrament der Versöhnung” of “Beichte” ingeeft, is het resultaat inderdaad: “Leider wurde mit Ihrer Suchangabe nichts gefunden.” Toch jammer mocht er iemand op zoek gaan naar deze informatie, hoe klein die kans misschien ook is…

Haus der Katholischen Kirche in aanbouw
Zijaanzicht van de Domkirche bij de bouw van het “Haus der Katholischen Kirche”. De witte zijgevel is nu volledig ingevat in het nieuwe gebouw.

Nu gebiedt de eerlijkheid toe te geven dat wie wat doorklikt, toegang verkrijgt tot een andere kerkelijke website, waar wel gecentraliseerde informatie te vinden is over de agendering van misdiensten, biechtgelegenheid, rozenkransgebed en andere liturgische activiteiten in de Stuttgartse kerken. En dat is zelfs al een hele stap vooruit als je dezelfde data zoekt in Vlaanderen, waar je hoogstens de uren van de misdiensten kan vinden, en dan nog op een heel gebruiksonvriendelijke manier, door op kerknet.be één voor één al de parochies in de stad aan te klikken. Met de parochiale mobiliteit van de hedendaagse gelovige in het achterhoofd is de informatie op kerknet onbruikbaar, zeker in stedelijke context.

Ik vraag me af of de verdokenheid van dit soort informatie een bewuste strategie is om de website ‘aantrekkelijk’ te houden voor ‘randkerkelijke zinzoekers’, die men probeert aan te lokken met toegankelijke nevenactiviteiten, dan wel of het een zorgwekkende blinde vlek verraadt in het aandachtsveld van het kerkelijk communicatiemanagement, want voor mij blijven de sacramenten toch het centrum van het kerkelijk leven.

Wat wel volop aandacht krijgt op de website van het “Haus der Katholischen Kirche” is de “Raum der Stille“, een stille gebedsruimte in de kelder van het Huis, waar men uitgenodigd wordt om in stilte meditatief te bidden. Ook heel mooi, maar dan vraag ik me weer af wat de meerwaarde daarvan is, onder het dak van de Domkirche zelf, die toch de locatie bij uitstek is om—in de aanwezigheid van het heilig Sacrament—tot gebed te komen? In die Domkirche was het trouwens óók heel stil, toen ik de deur van het cafetaria achter me sloot om even een kaarsje aan te steken…

PS. om niet alleen maar kritiek te uiten, heb ik de daad bij het woord gevoegd en is er nu een app beschikbaar waarop de agendering van de misvieringen zoals die beschikbaar is op kerknet.be op een meer gebruiksvriendelijke manier kan worden geraadpleegd.

http://misvieringen.my28msec.com/misvieringen.html

Misvieringen in Vlaanderen
Misvieringen in Vlaanderen

[update: intussen is er ook het platform MapTiming, waarop events zoals misvieringen op de kaart kunnen worden gezet, voorlopig zijn echter enkel aanbiddingen in Vlaanderen opgenomen]