Maand: december 2013

Katholieke Radio – nieuw zenderaanbod

Katholieke Radio

Er is een nieuwe versie van de Android-app Katholieke Radio

Die lost een aantal problemen op. Zo is een domme programmeerfout opgelost waardoor de luisteraar nu langer dan 1 minuut kan blijven luisteren naar de eucharistieviering op VRT zonder dat de verbinding wegvalt.

Er zijn ook twee radiostations toegevoegd:

Radio Spes, zendt al bijna 25 jaar uit vanuit de Basiliek van Koekelberg.

Braambos-KTRO, uitzendingen door derden op de openbare omroep. Hier vind je geen live-uitzending, maar kan je het laatst gepubliceerde programma herbeluisteren.

Samen met Radio Maria Nederland en Vlaanderen en het live-getijdengebed in novus en vetus ordo en een vleugje Gregoriaanse achtergrondmuziek biedt deze app voor elk wat wils.

Je kan de app ook gebruiken in je browser, als een gewone website.

[update op 8 januari] Nog een zender toegevoegd. RKK publiceert vier podcasts, die nu ook elk te beluisteren zijn: Katholiek Nederland, Kruispunt, Wat Blijft en Platenparadijs. Veel luistergenot!

Ken je nog andere nederlandstalige katholieke uitzendingen of podcasts, geef gerust een seintje! Ken je iemand met een Apple Developer Account die deze (of andere) katholieke apps kan publiceren op iStore, gelieve contact op te nemen!

Tussen kunst en kitsch

Staat jullie kerststalletje er al? Bij ons staan er twee. Eentje van karton waarin een setje stenen beeldjes staan die een beetje aan de Barapapa’s doen denken, en een ander dat een cadeau is van een tante uit Afrika, met zwarte popjes. O ja, en dan nog een derde, een piepklein, eigenlijk een luciferdoosje dat in een kerststalletje verandert als je het openschuift.

Maar wat vind je van dit stalletje? Het summum van minimalistisch design. Of voor wie er problemen van zou maken of kindje Jezus al dan niet blauwe ogen heeft, maar dat vind ik zelf nogal vergezocht:

De eenvoudigste kerststal ter wereld

Vrije versies!

Als we dan toch beland zijn bij de ‘vrije versies’ van de geloofsbelijdenis, dan laat ik die uit de liturgiemap van Welzijnszorg links liggen (goed bedoeld hoor, daar niet van), maar vind ik die van KISI (een internationale koorwerking) wel leuk.

KISI – God’s singing kids

1. Ik geloof in God de Vader, Schepper van hemel en aarde. Ik geloof in Jezus Christus, Zijn enige Zoon onze Heer. Ontvangen van de Heilige Geest, geboren uit de Maagd Maria, heeft geleden onder Pontius Pilatus, is gekruisigd, gestorven, voor mij!

2. Ik geloof dat Jezus Christus, ter helle is nedergedaald. Op de derde dag verrezen, en Hij leeft nu in eeuwigheid! Hij is opgestegen ten hemel, zit aan de rechterhand van God de Vader. Vandaar zal hij komen oordelen, de levenden, de doden, ook mij.

3. Ik geloof in de Heilige Geest, de heilige katholieke Kerk. De gemeenschap van de Heiligen, de vergeving van de zonden. De verrijzenis van het lichaam en het eeuwige leven. De verrijzenis van het lichaam, en het eeuwige leven. Amen! Amen! Amen! Amen!

De tekst van de geloofsbelijdenis is lichtjes aangepast om gezongen te worden in drie strofen. Je zou dan verwachten dat gewerkt wordt op basis van de drieledige structuur die al in de geloofsbelijdenis zit, nl. die van de goddelijke drie-eenheid Vader, Zoon en Heilige Geest. Dat zie je in de credo’s van welzijnszorg nog terugkomen, maar dan ontdaan van relevante inhoud. Heel bij-de-tijds is dat echter niet, toch?

Hedendaagse christenen beleven immers een persoonlijke relatie met Christus! Het credolied van KISI laat die persoonlijke relatie perfect tot haar recht komen, zonder de inhoud van het credo te verminken. Wat is het geheim? De juist vraag stellen, een vraag die ik vind in de Mechele Catechismus: “Voor wie heeft Jezus Christus geleden en is Hij gestorven?” Antwoord: “Jezus Christus heeft geleden en is gestorven voor alle mensen en voor ieder in het bijzonder.”

Het antwoord is tweeledig, maar het tweede deel voegt inhoudelijk niks toe… op het eerste zicht. Wie goed leest ontdekt in dit antwoord dat Jezus’ offer niet zonder meer universeel is, maar dat het bovendien de basis is van zijn persoonlijke relatie met elk van ons. Hij is niet gestorven ‘voor iedereen’, maar ‘voor mij’. In de catechismus leren we dat Jezus geen allemansvriend is, maar een persoonlijke boezemvriend en vertrouwensman, die elk van ons zich mag toe-eigenen. Of volgens het KISI-lied: Jezus is voor mij gestorven! (strofe 1) en Jezus zal mij oordelen! (strofe 2). Als kern van onze persoonlijke relatie met Jezus gaat deze verwoording veel dieper en is ze veel beter aangepast aan de tijd dan de gemoderniseerde credo’s van Welzijnszorg en consorten, zonder eigenlijk ook maar 1 woord te veranderen aan een tekst die bijna even oud is als het christendom!

“Kan ik vandaag nog ergens naar de mis?”

Nu denk ik niet dat je je dagelijks afvraagt waar je in de buurt naar de mis kan gaan, maar af en toe zou het toch handig zijn als je zoiets kon opzoeken… de vraag is alleen: hoe? De gegevens die je nodig hebt staan allemaal op internet, maar niet in een formaat dat bruikbaar is om deze vraag te beantwoorden.

Op Kerknet kan je voor alle parochies vinden wanneer er eucharistievieringen plaatsvinden, maar je moet handmatig een voor een de pagina’s van de parochies aflopen in een bepaalde stad of postcode… en wat met de buurgemeentes? Niet erg handig. Daar komt nog bij dat je niet eens het adres van de kerk kan vinden! Wel een contactadres, dat meestal de pastorij is van de kerk, maar tegenwoordig ook vaker een centraal adres van de federatie. Vind je een misviering, dan zou je nog niet eens de kerk kunnen vinden… Websites als deze komen niet verder dan het aanbieden van een veredelde fichebak, terwijl de technische mogelijkheden van het internet informatie zoveel bruikbaarder kan maken als je bij het ontwerp niet vertrekt vanuit de structuur van de gegevens, maar vanuit het oogpunt van de gebruiker. Wat een zonde!

Als bij wonder vinden we op Kerken In Vlaanderen de ontbrekende informatie: elke kerk in Vlaanderen wordt er op de kaart aangeduid. Een beetje data-mining laat nu toe de gegevens van de twee sites te combineren. Dapper, Google Spreadhseets, Fusion Tables, OpenRefine, Pilatus, Pas en klaar is kees! Een Fusion table met alle gegevens over misvieringen in de Vlaamse parochies. Het knappe aan Fusion Tables is dat er een sterke link is met Google Maps, waardoor je geografische data heel snel bruikbaar kan maken.

Er zijn trouwens nog online databanken met gegevens over Vlaamse kerken: Inventaris Onroerend Erfgoed, Wikipedia, maar die heb ik niet gebruikt. MassTimes is een internationale databank van parochies en misvieringen, die bevat misschien binnenkort de Vlaamse gegevens.

Erg veel HTML, CSS en JAVASCRIPT was er niet nodig om een website te maken waar je op een kaart kan kijken waar je naar de mis kan gaan. Je kan ook specifiek zoeken naar misvieringen die meteen beginnen of die later vandaag plaatsvinden, of morgen. Als je een kerk selecteert, krijg je het overzicht van alle misvieringen in die kerk.

Wie website zegt, zegt mobiele app. Met Phonegap is dat in 1 klik geregeld, en de Android-versie van “Naar de mis” ligt al in de store. [2016 04 22: de app is tijdelijk buiten dienst… er wordt aan een nieuwe versie gewerkt, gebaseerd op de nieuwe website, zie http://gelovenleren.net/blog/kerknet-gehackt-om-naar-de-mis-te-gaan/ voor meer informatie][2016 07 17: een volledige nieuwe versie van de app is nu beschikbaar in de Google Play Store! zie http://gelovenleren.net/blog/mobiele-app-vertelt-waar-je-naar-de-mis-kan-gaan/ voor meer informatie]

Zo ziet het plaatje er vandaag nog uit in het katholieke Vlaanderen… benieuwd waar we over 10 jaar zullen staan.

Parochiekerken in Vlaanderen

Misbegrepen?

Zaterdag had ik een onthutsende ervaring. Niet met een verschijnsel dat me onbekend was, of zelfs niet met iets dat ik nog nooit had meegemaakt, maar met iets dat je blijkbaar pas werkelijk treft als het zo nabij komt: liturgische creativiteit. Natuurlijk ben ik al eens op een huwelijk geweest of op een andere parochie, waar alle liturgische vormen met de voeten getreden worden. Je vindt het jammer en je denkt bij jezelf: gelukkig is het bij ons niet zo. En dan lees je op internet her en der gekanker en vuilbekkerij over liturgische wanpraktijken waarbij je denkt: zo erg zal het wel niet zijn, en: dan ga je gewoon elders, niet?

Maar dan plotsklaps zit je er middenin, in je eigen parochiekerk. Zaterdag voltrok zich de feestelijke aanstelling van de nieuwe bestuursploeg van onze parochiefederatie. Toevallig werd onze kerk uitgekozen als plaats van gebeuren, en toevallig (of niet helemaal) had onze pastoor-op-rust-die-nog-met-de-moed-der-wanhoop-enkele-jaren-verderdeed juist vorige week finaal afscheid genomen van zijn parochie. Middenin een multiculturele wijk zorgde hij dat onze liturgie altijd sober, maar correct was, zodat ze ook voor nederlandsonkundige vreemdelingen herkenbaar bleef.

Spektakel

Zaterdag voltrok zich een ander heel ander spektakel. Alternatieve, zoetsappige teksten in de plaats van geloofsbelijdenis en canon. Het gebruik van Turkse broden van de bakker achter de hoek in de plaats van hosties. Een zelf uitgevonden aanstellingsritus voor de leden van de bestuursploeg, inclusief houten bisschopsstaffen en een luid applaus uit de kerk. Kortom: de hele jaren-zestig-santenboetiek, waarvan ik meende dat de kerk in Vlaanderen (of zeg ik beter: de Vlaamse kerk) die stilaan aan het ontgroeien was, keek me levendiger dan ooit pal in de ogen aan.

Ik zal het aan andere blogs laten om met grote ijver banvloeken af te roepen over alle vernieuwing in de kerk en over dit gebeuren, maar dit artikel moet de gewillige lezer aanvaarden als een uitlaatklep van iemand die wekelijks probeert de eucharistie bij te wonen en ter communie te gaan, maar die zich omwille van het overrompelende gebeuren ditmaal innerlijk niet ‘in staat van genade’ bevond op het ogenblik dat de hompen corpus christi werden aan de man gebracht.

Daarom probeer ik een kleine verdere beschouwing te maken, die niet nieuw is, maar nuttig voor de eigen gemoedsrust… of misschien ook niet.

Ik ben niet onverdraagzaam, maar…

Het is niet dat ik onverdraagzaam ben tegenover andere vormen van liturgie. Nog maar enkele weken geleden vonden in onze kerk de feestelijke vieringen plaats van twee allochtone katholieke gemeenschappen bij de gelegenheid van hun tienjarige aanwezigheid in onze kerk. En die houden er ook wel heel bijzondere gewoontes op na!

Wanneer de anglo-Afrikanen vieren, staat de kerk helemaal op stelten, met opzwepende muziek, tribale klederdracht en rituele dansen. Dat heb ik allemaal doorstaan en ik herinner me niet me ook maar één ogenblik daaraan te hebben geërgerd, maar ik voel nog wel wel hoe mijn hart meermaals opsprong van ontzag, bijvoorbeeld wanneer het evangelieboek op onbeschrijflijk imponerende wijze werd aangebracht.

Mgr. Bonny snijdt de taart aan na de viering van de anglo-Afrikaanse gemeenschap

Wanneer de grieks-katholieke Witrussen vieren ben je helemaal het noorden kwijt, want hun ritus is orthodox en alles gebeurt achter hun nieuwe iconostase en zelfs met een de volledige tekst van de liturgie in de hand is het haast onmogelijk te volgen wat er gebeurt. Zij gebruiken trouwens ook geen gewoon hostiebrood, wist je dat? En rode wijn in plaast van witte. Opnieuw dezelfde ervaring: geen spiertje ergernis tijdens een dienst van bijna twee uur lang, en talrijke ogenblikken van diep ontzag.

Mgr. Bonny gaat voor in de liturgie van de Grieks-katholieke Witrussische gemeenschap, of beter: hij celebreert de goddelijke liturgie van de heilige Johannes Chrysostomus

Maar tijdens de ‘gewone’ Vlaamse viering van vorige zaterdag heb ik van begin tot einde ‘mijn kas zitten opfretten’, zoals ze hier zeggen… Wat loopt er mis?

Te moeilijk

Voor zover ik op mijn vertwijfelde vragen antwoord krijg, lijkt het dat men andere teksten wil dan die uit het missaal, omdat die te moeilijk te begrijpen zijn. Vindt men het missaal moeilijk omdat het woorden gebruikt als ‘ootmoed’ of ‘lankmoedigheid’, die niet meer in ons alledaags taalregister zitten? Of wegens zinsconstructies die net iets complexer zijn dan wat we in het VRT-journaal te horen krijgen? Dat kan, geloof ik, toch geen voldoende reden zijn om een gans missaal bij het oud papier te zetten? Zou niet, eerder dan de taal, de inhoud het probleem zijn? De inhoud van het missaal is de uitdrukking van het geloof, dus dat die woorden “moeilijk te begrijpen zijn”, zou toch niet mogen verbazen.

Het missaal: een ‘moeilijk’ boek

In tegenstelling tot de andere aanwezigen, die dankzij de nieuwe teksten “de mis goed konden begrijpen”, begreep ik er niks van en ging met veel vertwijfeling naar huis. Ik heb immers nooit dat gevoel het allemaal goed te begrijpen, wanneer ik uit de kerk kom. Het geloof is zo vol van mysterie, en de eucharistie als sacrament niet in het minst. Moet ik dan blij zijn voor de anderen die het hele mysterie wel blijken te begrijpen, dankzij hun “eigen” mis, netjes ontdaan van alles wat tot onbegrip aanleiding kan geven en aangevuld met een handvol eigen symbolen, ook allemaal klip en klaar uitgelegd, zodat we ze allemaal goed begrijpen? Ik snap er niks meer van.

Zou ik vragen dat ze het mij dan ook eens uitleggen, zodat ik ook ‘de mis’ kan begrijpen? Ik ben echter bang dat het antwoord schraal zal zijn. Dat het zou gaan over ‘symboliek’ van mensen die mekaar in gemeenschap ondersteunen en samen maaltijd houden, zoals Jezus dat ook gedaan heeft. Vandaar ook de Turkse broden, dat was een ad hoc uitgevonden symbool voor onze verbondenheid met de allochtone gemeenschappen in onze buurt. Goed, dat begrijp ik. En dat was het dan?

Reconstructie

Nee, er moet ergens iets zijn misgelopen. Een poging tot reconstructie… In de tijd van onze grootouders was Christus een godheid die ergens ver weg in de Hemel woonde, die als een almachtige en onpersoonlijke God aanbeden werd in een onverstaanbare liturgie en met Wie het dus moeilijk was een persoonlijke relatie te ontwikkelen, tenzij via de bemiddeling van de sacramenten en de devotie tot de heiligen en tot onze-lieve-vrouw. Dat is het beeld dat we vandaag althans ingelepeld krijgen over die periode. Daar moest iets aan worden gedaan! Jezus moest benaderbaar worden zonder al die bemiddeling. Om de mensen nabij te komen, kreeg Hij een plaats in de wereld, onder ons. Had Hij niet gezegd: “waar er twee of drie in mijn naam bijeen zijn, daar ben Ik in hun midden” en “alles wat je voor één van deze minste broeders van Mij hebt gedaan, heb je voor Mij gedaan”? Midden onder ons, daar woont Jezus voortaan. Als we in relatie met Jezus willen treden, hebben we geen hocus-pocus meer nodig en hebben we geen bovennatuurlijk geloof meer nodig, het enige dat nodig is voor geloof is onze relatie tot onze naaste af te stemmen op hetgeen Jezus ons leerde en voordeed, en automatisch zijn we met Hem in relatie. Daarmee kunnen we dus een hoop ballast van ons afschudden, die in tijden van rationalisme en secularisatie wel heel zwaar begon te wegen. Sacramenten zoals de eucharistie zijn niet langer noodzakelijk om God te ontmoeten, maar worden bijeenkomsten met als voornaamste doel andere mensen te ontmoeten, omdat het samen-zijn de nieuwe essentie van het geloof is.

Aan dit beeld van geloof beantwoordde de viering van zaterdag perfect. Ik heb Christus op talloze wijzen aanwezig gezien in de vreugde en de hoop die de aanwezigen uitstraalden. Wat ik zag en meemaakte was een spektakel voor en door mensen, waarin mensen centraal stonden. Mensen die het goed menen, en die door Jezus geinspireerd worden en die er samen iets van willen maken. Het was een heel dynamisch en vrolijk gebeuren, de installatieviering, en ze steunde op Jezus als leraar en voorbeeld.

Eenzijdige Jezus

Jezus als goddelijke persoon, schepper en verlosser heb ik echter niet ontmoet. Op geen enkel ogenblik heb ik me uitgenodigd gevoeld mijn persoonlijke relatie tot een Christus-die-God-is uit te spreken. Een Christus die niet alleen maar symbool staat voor een koninkrijk van vrede op aarde, maar die ook werkelijk koning is van een koninkrijk dat hemel en aarde en tijd en ruimte  overspant. Een Christus die niet bestaat bij de gratie van de relatie die ik met mijn naaste heb, maar een Christus door wiens genade ik die relatie mag hebben.

In liturgie verwacht ik de Christus te ontmoeten die wel ontzagwekkend veel meer is dan het gebaar van liefde dat ik -altijd te laat en altijd te weinig- stel tegenover mijn naaste. De Christus die het mysterie bevat van God die zichzelf opoffert voor de mens. De Christus die verlossing belooft van zonde, en opstanding in een eeuwig leven bij God. En om die ontmoeting gestalte te geven, zijn de teksten van het missaal met de nodige zorg verzameld en opgesteld, hoewel het best kan zijn de de aard van de inhoud niet meteen van die strekking is dat je het allemaal zomaar direct zal “begrijpen”.

Bedenking

Ik heb bewondering voor die mensen met hun “eigen” mis, die een zelfverzekerd christendom belichamen dat pal midden onder de mensen staat, en voor de goeie werken die ze doen vanuit hun gemeenschap. En ik wil hen hun “eigen” mis niet misgunnen, want het lijkt wel aan te slaan, hoewel ze voor mijn geloof een uitdaging en een beproeving is. Onbezonnen kritiek levert christelijke woorden die verdeling brengen. Toch is een bedenking op haar plaats. Daarvoor laat ik dus veiligheidshalve mgr. Eijk aan het woord, op de ledendag van de Vereniging voor Latijnse Liturgie:

“In de laatste halve eeuw probeerde men nog een zo groot mogelijk aantal personen aan te trekken door middel van een vage verkondiging van het geloof met weglating van die elementen die omstreden waren. Het gebeurde vaak dat men de geloofsverkondiging reduceerde tot een uiteenzetting over waarden vanwege een zekere verlegenheid om de echte inhoud van het geloof ter sprake te brengen. Het is de algemene ervaring dat parochies waarin populaire en zogeheten progressieve ideeën en gebruiken uit de tijd van na het Concilie zijn gebleven, leeglopen en sterven.  We zien een analoge ontwikkeling in de protestantse wereld: de vrijzinnige kerken zijn leeg, terwijl de orthodox-protestantse naar verhouding bloeien.”

Ik heb het gevoel dat in deze context volgende evangelieverzen ter bezinning nuttigzijn. Ze zijn minstens zo ‘onbegrijpelijk’ als de gemiddelde missaaltekst, maar ze zijn een uitdaging voor wie zich aan deze of gene zijde van deze discussie bevindt, hoewel voor hun werkelijke betekenis de ‘onderscheiding der geesten’ noodzakelijk is,  en daar ben ik nog niet uit:

Wie niet met Mij is, is tegen Mij, en wie niet met Mij bijeenbrengt, verstrooit. Daarom zeg Ik u: elke zonde en elke godslastering zal de mensen vergeven worden, maar de lastering tegen de Geest zal niet vergeven worden. Als iemand de Mensenzoon weerspreekt, zal het hem vergeven worden. Maar als iemand de heilige Geest weerspreekt, zal het hem niet vergeven worden, niet in deze tijd en niet in de komende. Stel dat de boom goed is, dan is ook zijn vrucht goed; stel dat de boom ziek is, dan is ook zijn vrucht rot. Want aan de vrucht kent men de boom. Addergebroed, hoe kunt u iets goeds zeggen terwijl u slecht bent? Want waar het hart vol van is, loopt de mond van over. Een goed mens haalt uit zijn goede voorraad goede dingen tevoorschijn, en een slecht mens haalt uit zijn slechte voorraad slechte dingen tevoorschijn. Ik zeg u: over ieder zinloos woord dat de mensen spreken, zullen ze verantwoording moeten afleggen op de dag van het oordeel. Want op grond van uw woorden zult u rechtvaardig bevonden worden en op grond van uw woorden zult u veroordeeld worden. (Mt 12,30-37)