Auteur: V. M.

Schuldfetisjisme is niet christelijk

Johan Sanctorum schrijft op zijn blog een artikeltje over de ingestorte Itialiaanse brug. “Wie heeft het gedaan? Whodunit?” is de vraag die alle media bezighoudt. Terwijl het net zo goed gewoon pech kan zijn. “Met zo’n kansspellogica kunnen wij niet om, ik weet het. Ons modern universum, waar we tegelijk het schier onmogelijke, verbluffende willen én alles willen controleren, is er niet op ingericht.”

Schuldfetisjisme

Ik heb dat gevoel ook wel eens. Zelfs in — hoewel tragische — alledaagse ongelukken moet telkens een boosdoener worden geïdentificeerd, vooral als dat toevallig politiek goed uitkomt. In het geval van een grote catastrofe van technische aard, lijkt het me geen overbodige luxe ingenieurs te laten onderzoeken wat de oorzaak is, om zulks in de toekomst te kunnen vermijden. Het kwaad is echter geschied en het is niet denkbeeldig dat, zelfs als er een ‘schuldige’ wordt gevonden, zal blijken dat iedereen te goeder trouw of tenminste volgens alle geldende regels heeft gehandeld. Voor iemand die niet rechtstreeks bij de zaak betrokken is, zoals mij, is het irrelevant wie die schuld draagt. Belangrijk is dat de slachtoffers en hun nabestaanden bijgestaan worden. De schuldvraag is juridisch getouwtrek voor advocaten van verzekeringsmaatschappijen. Wat winnen wij als waarnemers erbij te weten of deze architect of gene aannemer in de fout is gegaan?

Misbruikschandaal

Anders ligt het bij die andere grote catastrofe die het nieuws beheerst, het misbruikschandaal in de Amerikaanse katholieke Kerk. De schuld is in dat geval allerminst anoniem. Er kan geen sprake van zijn dat de betrokkenen te goeder trouw handelden, zelfs niet naar de geldende regels. De slachtoffers hebben niet ‘gewoon pech’ gehad. Toch is de honger van de publieke opinie nog niet gestild, zelfs niet als er namenlijsten van schuldige prietsers gepubliceerd worden. “Enkele honderden priesters” zijn immers te vaag om te bevatten. De schuld moet eenduidig kunnen worden benoemd. Voor de ene wordt dat het ‘clericalisme’, voor de andere is het de ‘homo-cultuur’, ze kiezen maar uit wat er toevallig in het facebookkraam past.

Oud-testamentisch schuldprincipe

De ‘weldenkende bubbel’ op de katholieke sociale media volgt paus Franciscus, die stelt dat de schaamte voor het misbruikschandaal de ganse Kerk treft. Het is eigenlijk een heel oud-testamentisch principe van het volk dat zichzelf met schuld belaadt, niet zozeer tegenover naasten of vreemdelingen, maar tegenover God zelf. U en ik hebben niets met de misbruiken in Amerika te maken, maar toch dragen wij als christenen mee de schuld die het lichaam van Christus heeft bezoedeld. Toevallig kwam dat dag op dag vier jaar geleden ook al aan bod op dit blog in het artikel “Waarom moeten wij ons distantiëren van iets waar we niks mee te maken hebben?”

Christelijke wortels?

Nog even wil ik terugkomen op het artikel van Sanctorum, waar hij probeert te kaderen waarom de samenleving zo behept is met het uitvlooien van de schuldvraag. “Vanuit de Christelijke wortels van onze cultuur en de Kantiaanse moraal – zelfs uitlopend in het existentialisme van Sartre en C°- is de schuldvraag een dominant gegeven.” Dat is nogal breed. Vooral de ‘christelijke wortels’ riepen bij mij een vraag op.

Exegese

Ik ga nogal eigengereid om met exegese. Mijn belangrijkste tool is de integrale Petrus-Canisiusbijbel, die ik met een enkele muisklik kan doorzoeken, bijvoorbeeld op het woordje “schuld”. Het Oude Testament bulkt ervan, zoals hierboven aangehaald, zeker als de profeten aan het woord zijn. Het uitverkoren volk voelde hoe zwaar de schuld woog van zijn ontrouw jegens zijn God.

In het Nieuwe Testament vind je “schuld” in een gans andere context. Eigenlijk zijn er maar twee plaatsen waar schuld aan de orde komt. Enerzijds zijn er de parabels van Jezus, zoals die van de onrechtvaardige rentemeester en die van de talenten. Anderzijds zijn er de beschuldigingen die Jezus bij zijn veroordeling ten laste worden gelegd. In de parabels gaat het Jezus erom de schuld vanuit een nieuw perspectief te bekijken. De schuld wordt omgezet in iets goeds. Jezus wil vergeving van schuld. In zijn eigen veroordeling voert Hij dat in praktijk en neemt Hij al onze schuld op zijn schouders. Veel meer wordt er over schuld niet gezegd.

Wie het Nieuwe Testament goed leest, en dat zijn toch in de eerste plaats ‘christenen’, neem ik aan, zal dus helemaal niet geneigd zijn om de schuldvraag als een ‘dominant gegeven’ te beschouwen. Daar slaat Sanctorum dus wel degelijk de bal mis, maar het is hem vergeven, hij moet in elk van zijn artikeltjes toch minstens één keer kunnen schamperen over het geloof.

Boete en bekering

Als christenen zijn we dus wel bezig met schuld, maar we zijn er niet op uit om een lijst namen van schuldigen te produceren en die te straffen en te menen dat daarmee gerechtigheid is geschied. Het recht moet zijn beloop hebben, maar daarover hoeven u en ik ons niet te bekommeren. Voor ons moet het besef van schuld vooral aanleiding zijn tot boete en bekering, tot vernieuwing en verdieping van ons christelijk leven.

Laat je verrassen door Alledaags Geloven

Op de website Alledaags Geloven, vind je tientallen kaarten met verwijzingen naar korte, hapbare stukjes geloofsvoer her en der op het internet. Als je dagelijks een beetje tijd vrijmaakt voor gebed, bezinning of studie, wil de website je helpen en schotelt ze je elke dag nieuw materiaal voor. Het “tolle, lege” (neem en lees) van Augustinus is daarmee werkelijker dan ooit 🙂

Omdat de keuze overweldigend is, zie je op verschillende plaatsen op de website het icoon van een duif: het symbool van de Heilige Geest. Als je daarop klikt, krijg je willekeurige inhoud te zien. Ik zeg “willekeurig”, en in termen van het achterliggende computeralgoritme is dat natuurlijk zo, maar de praktijk leert dat je net dan vaak de meest inspirerende artikels te lezen krijgt, als je je tenminste openstelt voor de werking van de Geest.

Alledaags Geloven
Alledaags Geloven
Developer: Geloven Leren
Price: Free

Dat aspect van de workflow is nu verder uitgewerkt tot een heuse app op Android. Eerst wilde ik gewoon de website omzetten tot een app, maar dat brengt weinig toegevoegde waarde; dan kan je evengoed een shortcut naar de website op je homescreen zetten.

Als je in het algemeen websites vergelijkt met apps, zie je een patroon. Websites zetten in op functionaliteit, je kan er heel veel verschillende dingen mee doen, maar soms zijn ze tamelijk ingewikkeld. Apps daarentegen zijn veel eenvoudiger, ze hebben minder functies, maar bieden je een heel efficiënte workflow.

Zo is het ook met de app van Alledaags Geloven. Je krijgt geen overzicht van alle beschikbare kaarten, maar je kan enkel willekeurige kaarten opvragen, per categorie. De kaarten zijn ondergebracht in rubrieken, waarmee je de weergave kan filteren, afhankelijk van het soort inhoud dat je best ligt: “Lectionarium”, “Heilige Schrift”, “Catechismus”, “Martyrologium”, “Gebed” en “Contemplatie”.

Dat werkt het snelste, want de volledige lijst met kaarten is toch niet overzichtelijk op een klein schermpje. De enige voorwaarde om de app volledig tot zijn recht te laten komen is dat je je openstelt voor het toeval, correctie: voor de hulp van de Heilige Geest.

Als je de app gebruikt met je kinderen en je meestal kaarten zoekt op hun maat, de Prentencatechismus, YouCat, Eerste Communie, Avondwoordjes, Kinderwoorddienst, Taize,…. zal je misschien schrikken als je plots een stukje tekst uit de Mechelse Catechismus of de Navolging van Christus krijgt voorgeschoteld, of van de H. Jozef Maria Escriva, of over de orde der Engelen. Wees niet bang, je mag die uitdaging aangaan! En omgekeerd ook: als je zelf houdt van stevige kost, kan het geen kwaad om ook eens te bezinnen over een klein Avondwoordje.

Dit zijn de categorieën:

  • Lectionarium: de lezingen van de mis volgens het missaal
  • Heilige Schrift: de Bijbel
  • Catechismus: de geloofsleer van de katholieke Kerk
  • Martyrologium: de heiligen van de Kerk, volgens de heiligenkalender
  • Gebed: teksten om te bidden
  • Contemplatie: beschouwingen over het geloof

Veel plezier ermee!

Ingesproken lezingen

Toen ik laatst op zoek was naar een online lectionarium, kwam ik uit op de website van Bijbelhuis Zevenkerken, het bezinningscentrum van de Sint-Andriesabdij bij Brugge. Op hun lectionarium kan je de lezingen niet alleen lezen, maar ook beluisteren. Voor elke zondag is er een Youtubefilmpje met ingesproken lezingen. Ideaal materiaal voor Alledaags Geloven, dacht ik zo!

De kaart is gereed en gepubliceerd op Alledaags Geloven.

Ingesproken lezingen vanuit Bijbelhuis Zevenkerken

De rubriek “Lectionarium” raakt daarmee goed gevuld. Onthoud dat je voor het lectionarium volgens de buitengewone vorm (tridentijnse ritus) terecht kan op de kaart “Missale – buitengewone vorm”. Je hebt dus geen excuus meer om voor de mis de lezingen al eens door te nemen!

Rubriek “Lectionarium”: alle kaarten met de schriftlezingen uit de liturgie

Online Lectionarium in beide vormen

In een vorig artikel was ik op zoek gegaan naar een online lectionarium. Na enig zoekwerk bleek dat wel degelijk te bestaan.

Enkele dagen geleden las ik een tweet met de vraag wat de lezingen die zondag zouden zijn volgens de buitengewone vorm (tridentijnse mis). Mijn zoekwerk van vorige keer had enkel lectionaria opgeleverd volgens de gewone vorm van de mis.

Temeer omdat de vraagstelster van deze tweet een hatelijk antwoord kreeg van een gerenommeerde katholieke trol (wiens twitteraccount tot mijn voldoening slechts door zichzelf gevolgd wordt), dacht ik: dat zou nog een mooie uitbreiding zijn voor missale.net. Die geeft reeds de liturgische kalender voor beide vormen van de liturgie en bevat in de database ook alle schriftlezingen die bij elke mis horen.

Vanaf nu vind je op missale.net op elke pagina een knop “Lectionarium”, die een nieuwe pagina opent met de bijbelteksten die in de mis worden gelezen. Het zijn niet echt de teksten volgens het officiële lectionarium, want dat zijn redactionele bewerkingen van de bijbeltekst. De teksten worden opgehaald uit een online bijbel (dat maakt dat de laadtijd van de pagina niet erg snel is). Voor het Nederlands is dat de Petrus Canisiusvertaling.

Nieuwe knop “Lectionarium”

Voor de techneuten: de pagina met het lectionarium is eigenlijk een front-end voor een generieke service die teksten ophaalt uit online bijbels. Een URL is opgebouwd als volgt:

http://alledaags.gelovenleren.net/lectionarium?title=H.+Laurentius%2C+diaken+en+martelaar&subtitle=vrijdag+10+augustus+2018&language=nl&Eerste+lezing=2Cor+9%3A6-10&Evangelie=John+12%3A24-26&edition=CAN
  • title: de titel in de hoofding kan je zelf invullen
  • subtitle: ondertitel, ook zelf in te vullen
  • language: “nl” voor Nederlands, andere talen werken ook, bv “fr” of “en”
  • edition: “CAN” voor de Petrus Canisiusvertaling en “WV95” voor de Willibrordvertaling (via rkbijbel.nl) — de Nieuwe Bijbelvertaling kan niet worden opgehaald, want die zit op slot en grendel achter een login op debijbel.nl.
  • de overige parameters bevatten voor elke bijbelpassage die je wil opvragen als naam de kop, die je zelf kan invullen, en als waarde de verwijzing naar de bijbelpassage

Je kan dus ook zelf de API gebruiken om verwijzingen naar de bijbel te maken.