Tag: actueel

De zwijgende paus leert ons een lesje

“Ergernis” is in de geloofsleer een woord met een heel specifieke betekenis. “Ergernis geven” betekent “tot zonde aanzetten”: iemand kan door jou tot zonde aanzetten (“ergernis geven”), maar het kan ook zijn dat je jezelf tot zonde brengt (“zich ergeren”). Jezus keurt beide sterk af en gebruikt harde beelden om dat uit te drukken.

Ergernis geven: Maar wie één van deze kleinen die op Mij vertrouwen ten val brengt, kan beter met een molensteen om zijn nek in volle zee gegooid worden

Mt 18:6

Zich ergeren: Maar als je rechteroog je doet struikelen, ruk het dan uit en gooi het weg. Want het is beter voor je dat een van je ledematen verloren gaat, dan dat heel je lichaam in de hel wordt gegooid. En als je rechterhand je doet struikelen, hak haar dan af en gooi haar weg. Want het is beter voor je dat een van je ledematen verloren gaat, dan dat heel je lichaam naar de hel gaat

Mt 5:29-30

Welnu: het zwijgen van de paus over de aantijgingen van mgr. Viganò, ergert me. Ik ben er echter nog niet uit of dit een casus is van het eerste geval, dan wel van het tweede.

In de media wordt gelukkig veel energie gespendeerd, vooral door twitteraars wiens accountnaam eindigt op de letters sj, om mijn ergernis weg te nemen. Ik lees berichtjes op Twitter waarin met grote bewondering wordt gesproken over het zwijgen van de paus, aan de hand van spirituele boekjes die hijzelf nog schreef in de jaren ’90, of van de geestelijke oefeningen van Sint Ignatius of of van het voorbeeld van Onze Heer Jezus Christus zelve.

Ik begrijp wel de waarde van het zwijgen onder valse beschuldigingen als verheven vorm van christelijke waardigheid, maar je moet ook niet overdrijven.

Als ik me nog steeds ongemakkelijk voel, ligt dat niet zozeer in de vraag of de paus dit of dat nu al dan niet wist, want schuldfetisjisme is niet christelijk. Wat me het meest bevreemdt is de dubbelzinnigheid van de hele situatie.

Het voelt zo anders.

Tot voor kort werd over het toedekken van misbruik altijd gezegd dat de kerk van hoog tot laag met de grootste openheid tewerk gaat en dat kennis verzwijgen zonde is. En nu is zwijgen plots een deugd geworden?

Tot voor kort heeft paus Franciscus nooit een blad voor de mond genomen als hij kritiek kreeg en schuwde hij harde woorden niet tegenover gelovigen die hem niet liggen. En nu is het zwijgen plots raadzaam om verdeeldheid te vermijden?

Tot voor kort was het bon ton het primaatschap van de paus te relativeren en hem vooral niet te verheffen als een plaatsvervanger van Christus. En nu wordt hij in zijn weigering verantwoording af te leggen over zijn functioneren in zijn ambt, als een alter Christus voorgesteld.

Hoe bevreemdend ook, de paus heeft niet echt een andere optie, indien hij inderdaad niet op de hoogte was van het misbruik door McCarrick. Het is immers moeilijk, zoniet onmogelijk om sluitende bewijzen voor te leggen die aantonen dat je ergens niet van op de hoogte was. Als hij daarentegen wel op de hoogte was, ware het een betere zet geweest over te gaan tot een groot mea culpa. Misschien wil hij door te zwijgen de weg  openhouden om daartoe alsnog over te gaan?

Het lijkt erop dat dit verhaal nog zal worden vervolgd. Wat ook de afloop weze, we genieten nu de volle smaak van een jezuïtisch pontificaat!

Schuldfetisjisme is niet christelijk

Johan Sanctorum schrijft op zijn blog een artikeltje over de ingestorte Itialiaanse brug. “Wie heeft het gedaan? Whodunit?” is de vraag die alle media bezighoudt. Terwijl het net zo goed gewoon pech kan zijn. “Met zo’n kansspellogica kunnen wij niet om, ik weet het. Ons modern universum, waar we tegelijk het schier onmogelijke, verbluffende willen én alles willen controleren, is er niet op ingericht.”

Schuldfetisjisme

Ik heb dat gevoel ook wel eens. Zelfs in — hoewel tragische — alledaagse ongelukken moet telkens een boosdoener worden geïdentificeerd, vooral als dat toevallig politiek goed uitkomt. In het geval van een grote catastrofe van technische aard, lijkt het me geen overbodige luxe ingenieurs te laten onderzoeken wat de oorzaak is, om zulks in de toekomst te kunnen vermijden. Het kwaad is echter geschied en het is niet denkbeeldig dat, zelfs als er een ‘schuldige’ wordt gevonden, zal blijken dat iedereen te goeder trouw of tenminste volgens alle geldende regels heeft gehandeld. Voor iemand die niet rechtstreeks bij de zaak betrokken is, zoals mij, is het irrelevant wie die schuld draagt. Belangrijk is dat de slachtoffers en hun nabestaanden bijgestaan worden. De schuldvraag is juridisch getouwtrek voor advocaten van verzekeringsmaatschappijen. Wat winnen wij als waarnemers erbij te weten of deze architect of gene aannemer in de fout is gegaan?

Misbruikschandaal

Anders ligt het bij die andere grote catastrofe die het nieuws beheerst, het misbruikschandaal in de Amerikaanse katholieke Kerk. De schuld is in dat geval allerminst anoniem. Er kan geen sprake van zijn dat de betrokkenen te goeder trouw handelden, zelfs niet naar de geldende regels. De slachtoffers hebben niet ‘gewoon pech’ gehad. Toch is de honger van de publieke opinie nog niet gestild, zelfs niet als er namenlijsten van schuldige prietsers gepubliceerd worden. “Enkele honderden priesters” zijn immers te vaag om te bevatten. De schuld moet eenduidig kunnen worden benoemd. Voor de ene wordt dat het ‘clericalisme’, voor de andere is het de ‘homo-cultuur’, ze kiezen maar uit wat er toevallig in het facebookkraam past.

Oud-testamentisch schuldprincipe

De ‘weldenkende bubbel’ op de katholieke sociale media volgt paus Franciscus, die stelt dat de schaamte voor het misbruikschandaal de ganse Kerk treft. Het is eigenlijk een heel oud-testamentisch principe van het volk dat zichzelf met schuld belaadt, niet zozeer tegenover naasten of vreemdelingen, maar tegenover God zelf. U en ik hebben niets met de misbruiken in Amerika te maken, maar toch dragen wij als christenen mee de schuld die het lichaam van Christus heeft bezoedeld. Toevallig kwam dat dag op dag vier jaar geleden ook al aan bod op dit blog in het artikel “Waarom moeten wij ons distantiëren van iets waar we niks mee te maken hebben?”

Christelijke wortels?

Nog even wil ik terugkomen op het artikel van Sanctorum, waar hij probeert te kaderen waarom de samenleving zo behept is met het uitvlooien van de schuldvraag. “Vanuit de Christelijke wortels van onze cultuur en de Kantiaanse moraal – zelfs uitlopend in het existentialisme van Sartre en C°- is de schuldvraag een dominant gegeven.” Dat is nogal breed. Vooral de ‘christelijke wortels’ riepen bij mij een vraag op.

Exegese

Ik ga nogal eigengereid om met exegese. Mijn belangrijkste tool is de integrale Petrus-Canisiusbijbel, die ik met een enkele muisklik kan doorzoeken, bijvoorbeeld op het woordje “schuld”. Het Oude Testament bulkt ervan, zoals hierboven aangehaald, zeker als de profeten aan het woord zijn. Het uitverkoren volk voelde hoe zwaar de schuld woog van zijn ontrouw jegens zijn God.

In het Nieuwe Testament vind je “schuld” in een gans andere context. Eigenlijk zijn er maar twee plaatsen waar schuld aan de orde komt. Enerzijds zijn er de parabels van Jezus, zoals die van de onrechtvaardige rentemeester en die van de talenten. Anderzijds zijn er de beschuldigingen die Jezus bij zijn veroordeling ten laste worden gelegd. In de parabels gaat het Jezus erom de schuld vanuit een nieuw perspectief te bekijken. De schuld wordt omgezet in iets goeds. Jezus wil vergeving van schuld. In zijn eigen veroordeling voert Hij dat in praktijk en neemt Hij al onze schuld op zijn schouders. Veel meer wordt er over schuld niet gezegd.

Wie het Nieuwe Testament goed leest, en dat zijn toch in de eerste plaats ‘christenen’, neem ik aan, zal dus helemaal niet geneigd zijn om de schuldvraag als een ‘dominant gegeven’ te beschouwen. Daar slaat Sanctorum dus wel degelijk de bal mis, maar het is hem vergeven, hij moet in elk van zijn artikeltjes toch minstens één keer kunnen schamperen over het geloof.

Boete en bekering

Als christenen zijn we dus wel bezig met schuld, maar we zijn er niet op uit om een lijst namen van schuldigen te produceren en die te straffen en te menen dat daarmee gerechtigheid is geschied. Het recht moet zijn beloop hebben, maar daarover hoeven u en ik ons niet te bekommeren. Voor ons moet het besef van schuld vooral aanleiding zijn tot boete en bekering, tot vernieuwing en verdieping van ons christelijk leven.

Niets zo katholiek als universele rechten van de mens

Keuleneer vs. mensenrechten

Beroepskritikaster Fernand Keuleneer stelt in Tertio de vraag of het wel gezond is dat in ons rechtssysteem zo’n grote rol wordt toegekend aan de mensenrechten. Het interview is enkel toegankelijk voor abonnees, maar hoofdrecteur Van Lierde vat het voor u samen in zijn hoofdartikel “Doos van Pandora“.

Read More

Sacramentsprocessies a’ gogo

Als ik door de straten van Borgerhout wandel, zie ik affiches uithangen met aankondigingen van allerhande evenementen in het kader van de Ramadan. Het is fijn voor onze islamitische stadsgenoten dat zij zich in het straatbeeld op een mooie manier kunnen manifesteren.

Wist je echter dat er in Antwerpen ook nog een katholieke gemeenschap huist? Je zou het niet zo meteen zeggen, want ze blijven verborgen achter de muren van doodse kerkgebouwen, waarvan je je vaak afvraagt of ze eigenlijk nog wel actief gebruikt worden. Ik vermoed dat het bisdom een aantal gebouwen in waakvlammodus houdt, al is het maar om te voorkomen dat ze verkocht moeten worden om als moskee te dienen (wat trouwens van stadswege ook met postgebouwen gebeurt).

Read More