Tag: liturgie

Schuldbelijdenis verbindt

Op Twitter lees ik bij Stefan Paas regelmatig prikkelende stukjes. Paas is in Nederland dit jaar “Theoloog des Vaderlands”. Zijn katholieke voorgangers lagen me minder, die zaten niet in mijn Twittervolglijst. Hijzelf is niet katholiek, maar zit ergens in het protestantse spectrum, vraag me niet precies waar, maar zijn Wikipagina vermeldt wel dat zijn benoeming als hoogleraar gecontesteerd werd. Misschien omdat hij stiekem een beetje te katholiek is om fatsoenlijk te zijn?

Laatst was hij op Twitter druk aan het citeren uit een boek van Anton van Duinkerken, waaronder deze passage:

De context van het citaat heb ik niet mee, dus wat Van Duinkerken er precies mee bedoelde is me niet duidelijk. Ik lees het citaat in de context van het debat over de plaats van geloof in de samenleving. Geloof kan je niet terugdringen tot de private ruimte, hoewel velen dat zouden willen. Dat zegt ook Saskia van den Kieboom op Logia:

Als gelovigen mogen we ons echter niet teveel focussen op die publieke ruimte. Misschien vind je het raar, maar ik heb de neiging het standpunt van de vrijzinnigen te beamen, dat we als gelovigen de publieke ruimte te snel willen inpalmen als speelveld van ons geloofsleven en dat we er meer aan zouden hebben het zwaartepunt van ons geloofsleven in de private ruimte te leggen.

Als gelovige ben je natuurlijk voor vrede, maar ik ben van mening dat je niet moet gaan betogen voor vrede in de wereld, als je geen vrede kan maken met je collega’s, klasgenoten, buren of familieleden. En je moet geen vrede willen maken in de kleine gemeenschap van collega’s, klasgenoten, buren of familie, als je geen vrede hebt in je eigen hart.

Jezus richt ons op onze naaste en Hij maant ons aan geen offer naar de tempel te brengen als we nog ruzie hebben met onze buur.

Het heeft alleen maar zin tekenen van je geloof achter te laten in de publieke ruimte, als die ook stevig gegrondvest zijn in de private ruimte, in de allerkleinste (geloofs)gemeenschap van je persoonlijk geloofsleven, je gezin, je straat of je parochie. En het heeft maar zin je geloof te beleven in je gezin of in je parochie, als het berust op de vrede van het geloof in je eigen hart.

Vanuit die idee, voel ik me altijd goed als aan het begin van de zondagsmis het confiteor, de schuldbelijdenis, wordt gebeden. Het is het moment in de liturgie waarop je als gelovige beroep doet op je aanwezige medegelovigen, op de engelen die zich rond het altaar voorbereiden op de komst van hun Heer en op de gemeenschap van de heiligen in de Hemel, om te bidden voor vergiffenis van je zonden. En op hun beurt vragen mijn medegelovigen mij mee te bidden voor de vergiffenis van hun zonden.

Ik belijd voor de almachtige God, en voor u allen, dat ik gezondigd heb in woord en gedachte, in doen en laten, door mijn schuld, door mijn schuld, door mijn grote schuld. Daarom smeek ik de heilige maagd Maria, alle engelen en heiligen, en u, broeders en zusters, voor mij te bidden tot de Heer, onze God.

Als dat geen intieme verbondenheid schept!

Vanuit de nederige verbondenheid in die kleine gemeenschap, zal het geloof zich krachtig kunnen ontplooien en—wie weet—zelfs zijn tekenen achterlaten in de publieke ruimte, na de mis. Maar niet zonder die verbondenheid.

Dat is blijkbaar niet de mening van sommige theologen, zoals geciteerd op de Engelse Wikipagina: Liturgical theologians ask “why run the risk of individualizing members of the assembly in a penitential mode after they have gathered precisely as a worshipping community?”… Mijn ervaring is dat dit gebed niet individualiseert, integendeel: het verbindt! Veel meer dan het gewone kyriegebed en het gaat ook dieper dan (of alleszins: vooraf aan) het handjes schudden tijdens de vredeswens.

Mijn sympathie voor het confiteor is nog sterker omdat het op vele plaatsen niet wordt gebeden. Dat is geen liturgische inbreuk, want het missaal voorziet nog drie alternatieven om de boeteritus te voltrekken, te weten, in volgorde van populariteit: (1) de kyrieverzen, voorafgegaan door aanroepingen, (2) de besprenkeling met wijwater, en (3) dan nog een derde vorm, volgens mijn missaal, maar ik heb hem nog nooit meegemaakt [1].

Bij de afsluitende formule die de priester na het confiteor uitspreekt (“Moge de almachtige God zich over ons ontfermen, onze zonden vergeven en ons geleiden tot eeuwig leven”), maak ik ook steevast een kruisteken, om het sacramentale te bekrachten (dat geen sacrament is), zoals dat in de oude mis ook volgt op het confiteor, een gewoonte die gelukkig ongevaarlijk is en die ik dan maar opvat als een eerherstel voor het optioneel maken van dit gebed.

De geschiedenis van het confiteor

In de loop van de geschiedenis is er wel wat gesleuteld aan het confiteor, heiligen toegevoegd en dan weer weggehaald en op zijn ‘hoogtepunt’ werd het wel tot driemaal toe gehoord in de mis: tweemaal tijdens de gebeden aan de voet van het altaar, door de priester en vervolgens door de misdienaar en nogmaals voor de uitreiking van de communie.

Gelukkig is het er nog, want ik zou geen mis meer zonder kunnen!


[1] Die derde vorm van de boeteritus gaat als volgt: ℣ Heer, ontferm U over ons. ℟ Wij hebben gezondigd. ℣ Toon ons, Heer, uw barmhartigheid. ℟ En schenk ons Uw heil. ℣ Moge de almachtige God zich over ons ontfermen, onze zonden vergeven, en ons geleiden tot het eeuwig leven. ℟ Amen.

Kerstmissen

De meeste gelovigen gaan met Kerstmis maar éénmaal naar de mis en kiezen voor de mis van kerstavond, de middernachtmis of een mis op kerstdag zelf al naargelang dat uitkomt met de familiebezoeken. Gelukkig is er zoveel keuze! Dat is niet omdat de kerk zich graag plooit naar de grillen van haar ‘klanten’. Het missaal schrijft voor Kerstmis een hele trits missen voor.

Het feest van Kerstmis heeft vier aparte misformulieren, die elk gebonden zijn aan een bepaald tijdstip in de dag. Op de vooravond van Kerstmis, 24 december, heb je de mis voor het Vigilie van Kerstmis. Op kerstdag zelf, 25 december, zijn er drie missen voorgeschreven: de nachtmis (de bekende “middernachtsmis”), de dageraadsmis (dus bij zonsopgang, in onze streken omstreeks kwart voor negen, wintertijd) en de dagmis. Volledigheidshalve valt ook de dagmis van 24 december te vermelden, maar die hoort eigenlijk nog bij de Advent.

Elke mis heeft een eigen set lezingen uit de Bijbel. Onlangs schreef ik nog een artikeltje over de beschikbaarheid van een online Lectionarium, waar je al die lezingen kan terugvinden. Van het tiental websites dat ik toen oplijstte, is er maar één die een volledig overzicht heeft van al die lezingen. De andere sites beperken zich tot één van de missen.

Het online Lectionarium dat erin slaagt de drie missen van kerstdag te publiceren, is dat op de website van de Sint-Nicolaasparochie in Baarn:

Voor de Vigiliemis moeten we te rade op de eigen website met het Prentenmissaal.

Hier zijn de lezingen op een rijtje:

1/ Mis voor 24 december (deze ochtendmis hoort eigenlijk nog bij de Advent, dus het is geen kerstviering!)

  • Eerste Lezing: 2 Samuel 7:1-5,8-12,14,16 “De Heer kondigt u aan dat Hij voor ú een huis zal oprichten. Wanneer uw dagen ten einde zijn, en gij bij uw vaderen ter ruste zult gaan, dan zal Ik het kind, dat van u is uitgegaan tot uw nazaat verheffen, en zijn koningschap bestendig doen zijn. Ik zal voor hem een vader zijn, en hij Mij een zoon. Zo zal uw huis en uw koninklijke macht altijd standhouden; uw troon staat vast voor eeuwig.”
  • Evangelie: Lucas 1:67-79 “In die dagen werd Zacharias, de vader van Johannes, vervuld met de heilige Geest en hij sprak in profetische woorden: Geprezen zij de Heer, Israëls God: want genadig zag Hij neer en verloste zijn volk. Hij heeft ons een reddende kracht verwekt in het huis van David, zijn dienaar, zoals Hij van oudsher voorzegd heeft bij monde van zijn heilige profeten.”

2/ Vigilie van Kerstmis

  • Eerste Lezing: Jesaja 62:1-5 “Want Jahweh heeft behagen in u, En uw land wordt gehuwd. Zoals een jongeman zijn meisje trouwt, Zal Hij, die u opbouwt, u huwen; En zoals een bruidegom zich verheugt in zijn bruid, Zal uw God zich verheugen in u.”
  • Tweede Lezing: Handelingen 13:16-16,22-25 “Uit zijn zaad heeft God, naar zijn belofte, voor Israël Jesus als Verlosser doen opstaan. Reeds vóór Hij optrad, had Johannes aan het ganse volk van Israël een doopsel van boete gepreekt; en toen zijn levenstaak ten einde liep, heeft Johannes gezegd “Hij, voor wien gij mij houdt, ben ik niet; maar zie, na mij komt er Een, wiens schoeisel ik niet waardig ben te ontbinden”.”
  • Evangelie: Mt 1:1-25 “Josef, zoon van David, vrees niet, Maria, uw vrouw, tot u te nemen; want wat in haar is geboren, is van den Heiligen Geest. Ze zal een zoon baren, en ge zult Hem Jesus noemen; want Hij zal zijn volk verlossen van hun zonden. Dit alles is geschied, opdat vervuld zou worden wat de Heer gesproken heeft door den profeet, die zegt: “Zie, de maagd zal ontvangen, en een zoon baren; en men zal Hem Emmánuel noemen”; dat is vertaald: God met ons.”
The dream of St. Joseph (Georges de la Tour, 1640, Musée des Beaux-Arts, Nantes)

3/ Middernachtmis

  • Eerste Lezing: Jesaja 9:1-6 “Het volk dat in het donker wandelt, ziet een groot licht”
  • Tweede Lezing: Titus 2:11-14 “De genade van God, bron van heil voor alle mensen, is op aarde verschenen.”
  • Evangelie: Lucas 2:1-14 “Vreest niet, want zie, ik verkondig u een vreugdevolle boodschap die bestemd is voor heel het volk. Heden is u een Redder geboren, Christus de Heer, in de stad van David.”
The Angels appearing to the Shepherds (William Blake, 1809, Whitworth Art Gallery)

4/ Dageraadsmis

  • Eerste Lezing: Jesaja 62:11-12 “De Heer laat het over heel de aarde verkondigen: Spreek tot Vrouwe Sion: Uw Redder is op komst.”
  • Tweede Lezing: Titus 3:4-7 “De goedheid en mensenliefde van God onze Heiland is op aarde verschenen, en Hij heeft ons gered, niet omdat wij iets goeds gedaan zouden hebben, maar alleen omdat Hij barmhartig is.”
  • Evangelie: Lucas 2:15-20 “Zodra de engelen weer van hen weggegaan waren naar de hemel, zeiden de herders tot elkaar: Komt, laten we naar Betlehem gaan om te zien wat er gebeurd is en wat de Heer ons heeft bekend gemaakt.”
The Shepards Hurry to the Manger (David Adams, 2006, © David Adams)

5/ Dagmis:

  • Eerste Lezing: Jesaja 52:7-10 “De Heer heeft zijn heilige arm ontbloot voor de ogen van alle volkeren; en alle grenzen der aarde hebben het heil van onze God aanschouwd.”
  • Tweede Lezing: Hebreeën 52:7-10 “Nadat God eertijds vele malen en op velerlei wijzen tot onze Vaderen gesproken had door de Profeten, heeft Hij nu, op het einde der tijden, tot ons gesproken door de Zoon, die Hij erfgenaam gemaakt heeft van al wat bestaat en door wie Hij het heelal heeft geschapen.”
  • Evangelie: Johannes 1:1-18 “Het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond. Wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd, zulk een heerlijkheid als de Eniggeborene van de Vader ontvangt, vol genade en waarheid.”
Word Made Flesh (Tyrus Clutter, 2004, © Tyrus Clutter)

Vermits in de meeste parochies niet alle missen voor Kerstmis worden opgedragen, maakt men vaak een ‘vrije keuze’ uit de lezingen voor de verschillende missen. De evangelielezingen zijn alleszins afgestemd op het tijdstip van de dag, zeker die van de middernachtsmis en de dageraadmis. Beter dus de misformulieren te gebruiken waarvoor ze dienen!

Dat kan je de gelovigen niet kwalijk nemen, die al lang niet meer met een missaal naar de mis gaan, waarin ze zelf de lezingen van de verschillende missen kunnen nalezen. Het is daarom jammer dat er geen volwaardig online lectionarium in de plaats is gekomen. Even jammer is het dat je voor het vinden van de mistijden evenmin een referentiepunt hebt op internet.

Op Kerknet vind je alvast het schema van de missen op Kerstmis in de Antwerpse Kathedraal.

En ook de kerstvieringen in onze parochiefederatie in Antwerpen-Noord.

Allerzieligste Allerzielenherdenking

Ik ga dit heel kort houden. Klagen en kwaadspreken over liturgische wantoestanden, daar bestaan andere blogs voor, daar doe ik niet aan mee. Als je er echter persoonlijk mee wordt geconfronteerd, wordt het moeilijk jezelf in te tomen. Dus ik schrijf.

Vrijdag 2 november 2018, herdenkingsdienst voor de overledenen in een niet nader bepaalde Vlaamse parochie.

Het blijkt een gebedsdienst met vier leken-voorgangers, van wie één getooid in albe. Het was een heel verzorgde viering. Je merkte duidelijk dat er een grondige voorbereiding aan voorafgegaan was, de keuze van de teksten en de liederen en voor de choreografie van enkele rituele elementen zoals het branden van wierook, het opnoemen van de namen van alle overledenen en het ontsteken van heel wat kaarsjes. Geen uitreiking van de communie echter—achteraf bekeken maar beter ook. De viering werd bezocht door heel wat familieleden van overledenen van het voorbije jaar, die blijkbaar wel geraakt werden door het ganse opzet van de viering.

De teksten en gebeden, allemaal vrij gekozen, verwezen, op één korte voorbede na, op geen enkele manier naar de zielen van de overledenen of hun verrijzenis. OP GEEN ENKELE MANIER! Alle gebeden en teksten waren gericht op onszelf, ons verdriet, onze eenzaamheid, onze herinneringen aan de overledene. We hebben gebeden tot God dat Hij ons zou bijstaan, maar we hebben niet gebeden voor onze overledenen.

Hebben de overledenen onze gebeden niet nodig?

All Souls’ Day (Aladar Korosfoi-Kriesch, 1910, Hungarian National Gallery, Budapest)

De mis van Allerzielen (en volgens het missaal zijn dat er zelfs drie, die elke priester gerechtigd is op te dragen op dezelfde dag!) is toch juist bedoeld om te bidden voor de zielen van de overledenen? Deze mis bij uitstek laat ons toe deel te nemen aan hun verrijzenis door voor hen te bidden en te offeren. Dit gebed bij uitstek laat ons toe daadwerkelijk met hen verbonden te blijven over de dood heen en juist daaruit de christelijke hoop te putten die ons zal helpen ons verdriet te verwerken.

Als je deze herdenkingsdienst meemaakte, werd het heel moelijk om je verrijzenisgeloof te bewaren! Mijn indruk na de viering was dat er na de dood niets meer op ons wacht. Dat we als nabestaanden niets overhouden dan ons verdriet en enkele herinneringen en een kruisje voor op het dressoir. Alle hoop werd mij ontnomen. Hoe ontluisterend onchristelijk is dat niet!?

Op Doorbraak verscheen trouwens een soortgelijke vaststelling over de inhoud van de gemiddelde begrafenisliturgie, waar de lofprijzingen over de overledene het gebed voor zijn of haar verrijzenis verstikken.

Ik vind het oprecht jammer! Zo’n vieringen zijn de doodsteek voor wat er nog rest van het geloof in de Vlaamse katholieke Kerk. Ik wil nog aannemen dat men ervoor terugdeinst om nabestaanden te confronteren met hun verantwoordelijkheid voor de zielen in het vagevuur en dat de retoriek van de strijdende, lijdende en triomferende Kerk geen harten meer sneller doet slaan, maar deze totale negatie van de verrijzenis en van de kerkelijke leer over de uitersten slaat werkelijk alles dood. Ik koester dan ook de vurige hoop dat kerkelijke gezagsdragers actie zullen ondernemen om dit soort diensten opnieuw te kerstenen.

Ons geloof verdient meer dan goede bedoelingen blijkbaar kunnen waarmaken.

Weekdagen in Advent op Missale

De weekdagen van de Advent zijn toegevoegd aan de website Missale. Tot voor kort waren enkel de dagen uit het missaal voor zon- en feestdagen zichtbaar. Nu verschijnen de eerste dagen uit het missaal voor weekdagen, met bijpassende illustraties.

Dinsdag van de eerste week van de Advent

De weekdagen van de Advent volgen een bijzonder schema. Tot 17 december zijn ze gekoppeld aan de voorafgaande zondag. Zo heb je bijvoorbeeld de “Dinsdag in de tweede week van de Advent”. Vanaf 17 december liggen de dagen vast op de kalender. Dat zijn de acht dagen voor Kerstmis, waarop als tussenzang de zogenaamde O-antifonen gezongen worden.

De eerste lezingen komen voornamelijk uit het boek Jesaja en overlopen alle voorspellingen die verwijzen naar de komst van Christus.

Aan de pagina’s voor de buitengewone vorm had ik geen werk, want het tridentijns missaal voorziet geen aparte missen voor de weekdagen in de Advent. Er zijn wel de quatertemperdagen in de derde week van de Advent, maar die zaten er al in.

Het rapport van twee maanden knutselen met katholieke tools

De voorbije zomermaanden mogen productief genoemd worden. Omdat het je tijdens je vakantie misschien ontgaan is, hierbij een overzicht van het nieuwe materiaal dat verscheen op deze blog en afgeleide publicaties:

Een kortfilm “Ambient Mass”

Time-lapse beelden uit onze kerk, voorzien van een soundtrack met geluidsfragmenten uit onze internationale eucharistievieringen.

Een nieuwe app “Alledaags Geloven”

Afgeleid van de gelijknamige website. Heb je behoefte aan een kort ogenblik gebed of bezinning, open de app en met één klik krijg je toepasselijke inhoud voorgeschoteld.

Alledaags Geloven
Alledaags Geloven
Developer: Geloven Leren
Price: Free

5 Nieuwe kaarten op “Alledaags Geloven”

Op Alledaags Geloven vind je nu ook de “Avondwoordjes” van Don Bosco, de “Ingesproken Lezingen” van Bijbelhuis Zevenkerken, de “Preken” van preken.be, de “Psalmen” van psalmen@youtube en de houtsnedes van holyhome.nl.

Website “Missale” uitgebreid

De liturgische kalender van de webiste Missale is aangevuld tot 2024 (ook voor je agenda!) en er is een nieuwe knop “Lectionarium” waarmee je de lezingen van de mis ophaalt, ook voor de tridentijnse misaal. Er wordt nu nog naarstig gewerkt om spoedig ook de weekdagen uit de “sterke tijden” van Advent en Vasten online te zetten.

Website en app met Katholieke gebeden uitgebreid

Het volledige Kyriale is nu opgenomen op de website met katholieke gebeden en alle liederen zijn voorzien van een geluidsbestand, zowel op de website als in de Android app.

Katholieke gebeden
Katholieke gebeden
Developer: Geloven Leren
Price: Free

Bijbelverwijzingen op Prentencatechismus werken weer

De website Prentencatechismus verbindt de oude met de nieuwe catechismus. Nadat men de stekker uit bijbel.net had getrokken, werkten de links naar de bijbelpassages niet meer. Dat is nu rechtgezet met nieuwe links, ditmaal naar de Petrus-Canisiusvertaling.