Geloven Leren

Opinie en tools voor wie begaan is met het katholieke geloof

Pro animarum salute, twee parallelle katholieke dilemma's

 Mar 22, 2026    6 min read
blog

De Antwerpse bisschop Johan Bonny is niet beducht om provocatieve daden te stellen. In 2022 publiceerde hij, terwijl de Duitse synodale weg er nog formalistisch over aan het bakkeleien was, concrete liturgische teksen om (de relatie van) homo-koppels te zegenen, wat zijn bisdom, weliswaar onder de radar, gebeurt. Nu laat hij met de grote trom weten dat hij tegen 2028 ook gehuwde priesters wil wijden. Vermits hij met dat eerste—onder het pontificaat van paus Franciscus—niet noemenswaardig op de vingers is getikt, gokt hij ook nu wel een uitweg te vinden, en daarmee de geschiedenisboekjes te halen.

Hij ziet het als een gewetenskwestie, vanwege het nijpende priestertekort dat hij zelfs met de grote inspanning die hij levert om buitenlandse priesters aan te trekken, niet kan oplossen. Met dat gewetensprobleem, sluit hij zich aan bij de Pius X-priesterbroederschap, die zich—met een weliswaar striktere deadline—voorneemt om in juli 2026 nieuwe bischoppen te wijden, ook vanuit dezelfde gewetensnood om priesters te kunnen blijven wijden die kunnen zorgen voor het heil van de zielen van hun gemeenschap.

In beide gevallen wordt paus Leo XVI de wacht aangezegd om een standpunt in te nemen: laat de katholieke Kerk dit toe, of worden er maatregelen genomen?

Noterenswaardig zijn de standpunten die kardinalen Müller en Sarah, en dichter bij huis de Nederlandse bisschop Mutsaerts, drie conservatieve enfants terribles van de Kerk, al snel naar buiten brachten, om hun bezorgdheid te uiten dat de bisschoppen van de Pius X-priesterbroederschap het risico lopen, als ze bischoppen wijden zonder toelating van de paus, zich buiten de eenheid van de Kerk te plaatsen. Ook zij zeggen, ietwat indirect, de paus de wacht aan, om de wijdingen alsnog te erkennen, want ook dat zou een waardige uitweg zijn uit de impasse. Of dezelfde vaderlijke bezorgdheden ook met betrekking tot de plannen van Bonny geuit zullen worden, moet nog blijken.

Kerkrechterlijk riskeren de bisschoppen van de FSSPX excommunicatie, maar Bonny heeft, zo legt prof. Torfs graag uit op Twitter, een verlaat-de-gevangenis-zonder-betalen-kaart achter de hand, want zijn voornemen impliceert slechts disciplinaire straffen, lees: vervroegd eervol pensioen voor de bisschop, wat met de wijding van vrouwelijke prieters “helaas”, dixit Torfs, niet het geval zou zijn, dit zou immers ook excommunicatie impliceren, anders had hij dat ook wel op de agenda gezet.

In het voordeel van Bonny speelt ook dat zijn voornemen weinig noemenswaardige tegenstand moet verwachten vanuit het lokale kerkelijk establishment. Hij kan volop putten uit de teksten van de synode, die paus Franciscus tot deel van het magisterium verklaarde, en uit de synthesetekst van de synodale gesprekken in het eigen bisdom. Dat laatste documentje van amper drie A4-tjes was een tendentieuze samenvatting van ‘progressieve’ programmapunten die al sinds de jaren ‘60 in de kadans van een klaagzang de teloorgang begeleiden van het kerkelijk leven in Vlaanderen, de self-fullfilling prophecy van de ‘synodale gesprekken’ van het kleine grijze gremium van de Vlaamse kerk, waarin zich een kerkbeeld heeft ontwikkeld dat niet in staat is mannen te roepen tot het priesterschap, ook door het systematisch weren uit hun seminaries van alles wat naar traditionalisme ruikt. Uit dat synodaal pamfletje, kan je afleiden hoezeer de lokale kerk in een parallelle dimensie verkeert, waar gehuwd priesterschap eigenlijk geen betoog behoeft en een uitgemaakte zaak is, vermits het logisch volgt uit de “dynamiek van Vaticanum II”.

De FSSPX en Johan Bonny leven in parallelle katholieke dimensies, waarin ze elk vanuit hun eigen kerkvisie menen dat het raamwerk dat de Kerk hen oplegt (de implementatie van het tweede Vaticaans concilie), niet aangepast is om aan de noden van hun gelovigen tegemoet te komen. Voor de enen gaat het te ver, voor de andere niet ver genoeg. Hun verzuchtingen zijn elk in hun eigen dimensie vanzelfsprekendheden en komen niet uit het ijle. Bonny’s standpunt is al jarenlang bekend en hij heeft ongetwijfeld het hele pontificaat van Franciscus lang in stilte verwacht dat het vanzelf werkelijkheid zou worden. De teleurstelling dat paus Francisus na de beloftevolle Amazonesynode toch geen actie ondernam was ontzettend groot en het is slechts uit respect voor diens persoon (of uit angst dat de haring toch niet zou braden) dat Bonny heeft gewacht om het breekijzer ter hand te nemen tot een volgende paus aantreedt. Hetzelfde geldt voor de FSSPX, die onder het voorgaande pontificaat, van Benedictus XIV, heel dicht zaten bij een erkenning als persoonlijke prelatuur en die onder Franciscus onverwacht nog aan het lijntje gehouden worden en erkenning kregen om de biecht te horen en huwelijken te sluiten. Veel geduld hebben is in de Kerk een conditio sine qua non om iets te bereiken (een les die de Duitsers met scha en schande leren), maar bisschoppen zijn niet onsterfelijk, dus als de geschiedenisboekjes lonken, komt aan het geduld een einde.

“In het huis van mijn Vader zijn veel kamers”, zei Jezus, maar vandaag zijn in veel van die kamers ‘de gazetten geplakt’ of de deuren dichtgetimmerd en in de weinige kamers die overblijven is het niet altijd even gezellig toeven of brandt er met de luiken dicht nog een lichtje met een bordje ‘niet storen’ aan de klink. Met de wachtwoorden ‘openheid’ en ‘diversiteit’, die toegang verlenen tot zowat alle denkbare rariteitenkabinetten in de samenleving, raak je lang niet alle kamers binnen in het katholieke huis. Toch zijn de parallelle dimensies van de FSSPX en Johan Bonny ook slechts kamers in datzelfde huis.

Ik herinner me een citaat uit de synthesetekst van de Nederlandse bisdommen na de synodale gesprekken in 2022: “Hoe laat je mensen begrijpen dat de Kerk dat zegt om het heil van de zielen? Daar moeten we wel wat mee.” Het kwam er echter in de verdere tekst niet van met dat idee wat te doen… Hier staan we nu, drie jaar verder, met twee stellingnames waar ‘het heil van de zielen’ op het spel staat.

Als ik de Paus aanbevelingen mocht doen, zou ik de FSSPX hun ding laten doen, hen nog een jaar of twee laten sudderen in excommunicatie, die zijn dat toch al zo lang gewoon geworden, en ondertussen beide zaken ten gronde beschouwen vanuit het oogpunt van de zielen wiens heil op het spel staat als ze geen beroep kunnen doen op legitiem gewijde priesters. Ervan uitgaande dat nog wel wat bisschoppen op de kar van Bonny zullen springen, dragen beide zaken een min of meer gelijkwaardig gewicht en inhoudelijk gaat het in wezen over hetzelfde probleem, dus ik zou aanraden beide dan ook samen van antwoord te dienen. Twee jaar is tijd genoeg om kerkjuristen met oplossingen op de proppen te laten komen waarmee het minste potten worden gebroken, die aan de wereldkerk kunnen worden voorgesteld in een encycliek “Pro animarum salute”, die handelt over het wezen van het dienstwerk dat het priesterschap: gelovigen door de sacramenten bijstaan in de ontwikkelijk van hun geestelijk leven, stevig gefundeerd in de rijkdommen van zowaar haast twee millennia katholieke traditie. Met dat achter de rug kan de Paus zich dan zonder verdere kopzorgen volledig wijden aan de voorbereiding van de feestelijkheden die vanaf 2030 zullen aanvatten, om de tweeduizendste verjaardag te vieren van het begin van het openbaar leven van ons aller Eeuwige Opperherder, voor wie dan de knieën zullen buigen van viri probati en tridentijnse priesters insgelijks.

Verwante onderwerpen...