Geloven Leren

Opinie en tools voor wie begaan is met het katholieke geloof

Sacramentsprocessie Antwerpen 2026 (en een etymologische toegift)

 Jun 2, 2026    4 min read
blog

Lezers weten dat ik altijd te vinden ben voor een goeie processie. Daarnet ontving ik per mail de maandelijkse nieuwsbrief van het bisdom met een overzicht van alle bijzondere evenementen in juni. De jaarlijkse sacramentsprocessie wordt niet vermeld, maar gelukkig stond ze op mijn mentale kalender en werd ze in onze parochie vorige zondag na de H. Mis door onze pastoor ook vermeld. De website van de Sint-Jacobskerk, vanwaar de processie uitgaat, en ook Pro Petri Sede publiceren de officiële aankondiging. Het blijft voor de meeste katholieken een ver-van-mijn-bed-show, zo’n processie en dat is verdrietig, want het is bij uitstek een positieve en mooie manier om je geloof—letterlijk—naar buiten te brengen.

Niet enkel de communicatie van het bisdom stelt me teleur. Ik vraag me af wat er bij de Pius-X-broeders gaande is, want zij hebben een veel langere traditie in het laten uitgaan van een sacramentsprocessie in Antwerpen, die—eerlijkheid gebiedt—heel wat mooier is dan die van Sint-Jacob, en hun communicatie over het evenement was in het verleden altijd goed verzorgd, via externe sites zoals Uit In Vlaanderen of Leca, maar dit jaar heb ik zelfs moeite om uit te vinden of ze daadwerkelijk doorgaat. Op hun eigen website is er geen aankondiging, enkel het maandelijkse parochieblaadje maakt er melding van. Wellicht zijn ze te druk bezig met hun bisschopswijdingen van volgende maand.

De eerstvolgende Antwerpse processie haalt met een bijzondere vooraankondiging wel de diocesane nieuwsbrief, op 14 augustus in de kathedraal, met als bijzondere oproep: “Nieuw dit jaar is een frisse affiche van Dendermondse kunstenares Jolien Henriet en een publieksbevraging voor, tijdens en na de processie om haar te laten erkennen als immaterieel Vlaams erfgoed. Breng dus zeker je stem uit." Ik zou zeggen: als jullie processies dan toch zo belangrijk vinden, waarom dan geen vermelding van de sacramentsprocessie?

Er is nog een Antwerpse processie die normaalgezien jaarlijks uitgaat, op het feest van Onze-Lieve-Vrouw-van-de-Rozenkrans, een jaarlijkse gedachtenis van de katholieke overwinning op de Ottomanen in de slag bij Lepanto die het voortbestaan van het christelijk Westen veilig stelde en dus sinds 500 jaar actueler dan ooit. Die gaat echter al een aantal jaren niet meer door, omwille van wisselende excuses, maar ik begin stilaan te vrezen dat hier uiteindelijk het uitstel tot afstel zal leiden.

Genoeg gezeurd: zondag op post, weer of geen weer, 10u Sint-Jacobskerk!

Ik heb trouwens nog een interessant weetje over processies. De straat waarin ik woon heet “Klappeistraat”, het is één van de oudste straten in onze buurt. De populaire etymologie van de straatnaam verwijst naar ‘klappeien’, dat roddelen betekent, of een ‘klappei’, die een roddelaarster is. Vandaag is het een heel smalle verkeersvrije straat, waar buren inderdaad veel op straat staan te babbelen en wat zeldzaam is in de buurt, maar een paar honderd jaar geleden was het gewoon de énige straat met bewoning in de buurt, dus niet speciaal te onderscheiden van andere straten. Ik verdenk die verklaring dus een vorm van hineininterpretierung te zijn. Een buurvrouw wist onlangs echter dit te melden over de etymologie:

De oude naam Clapeyestraat werd in de 19de eeuw, bij het invoeren van het kadaster (code Napoleon), dus in het Frans , verkeerdelijk vertaald in Rue des Babillardes, omdat het oud Nederlands hun niet interesseerde. Clapeye is in het oud Vlaams de benaming van de opstelling van een processie. Willebrordus was destijds een belangrijke parochie extra muros. Stuivenberg was een “hof van pestilentie” (cfr Pesthofstraat), de Lange Beeldekensstraat was buiten een handelsweg ook een “beeweg” waar men ging bidden aan heilige beelden tussen de Vesten (Italiëlei) en Stuivenberg. De processie ging van de St. Willebrorduskerk (ergens in de 19de eeuw afgebrand) en werd opgesteld in de straat die hier naar werd genoemd, de Clapeyestraete. Bij de vertaling van de Franse straatnamen waren ze al even gemakzuchtig als hun voorgangers en werd de naam vertaald in Klappeistraat. Dus neen, heeft niets met roddelaarsters te maken, hoewel dit blijkbaar een flagrant misverstand is dat moeilijk wordt geloofd.

Het klopt dat de oude Sint-Willibrorduskerk tot het einde van de 19de eeuw een andere locatie kende (perfect op het Oosten georiënteerd overigens), met haar portaal veel dichter bij de Klappeistraat, in vergelijking met het huidige neogotische monument. Dat kan je zien op de kaartjes die ik hieronder toevoeg. Op zich is dat geen bewijs, maar op Google Maps vond ik een aanwijzing die toch sterk in die richting wijst. In de gemeente Oosterhout is er ook een “Klappeijstraat” en op Street View kreeg ik meteen in de gaten dat ook die straat pal uitgeeft op de ingang van de kerk! En ja, bij het opstellen van een processie, wat voor katholieken toen een tweede natuur was, zal er ongetwijfeld ook veel ‘geklappeid’ zijn…

Ferrariskaart, 1777
Atlas der Buurtwegen, 1841
2026
Klappeijstraat in Oosterhout, met in de achtergrond de kerk

Verwante onderwerpen...