Geloven Leren

Opinie en tools voor wie begaan is met het katholieke geloof

De zwaarste straf

 Jul 6, 2026    6 min read
blog

Excommunicatie is de zwaarste straf die de katholieke kerk kan opleggen aan een lid van de katholieke geloofsgemeenschap. Ik ben niet beslagen in kerkrecht of theologie, maar wel bezorgd over de implicaties van de collectieve excommunicatie die op 2 juli werd opgelegd aan de bisschoppen, priesters en een groot deel van de gelovigen van de Sint-Pius-X-priesterbroederschap (FSSPX) voor het zieleheil van ‘gewone’ gelovigen.

In heel de geschiedenis van de zaak, zijn er vier breuklijnen te onderscheiden:

  1. in 1988, de excommunicatie van de vier FSSPX-bisschoppen die werden gewijd door mgr. Lefebvre, bevestigd door kardinaal Bernardin Gantin van de congregatie van de bisschoppen en oprichting van de pauselijke commissie Ecclesia Dei
  2. in 2009, de opheffing van deze excommunicaties door paus Benedictus XVI en de op kerkleerstellige onenigheden afgesprongen onderhandelingen om de FSSPX binnen de kerk te erkennen met een eigen statuut
  3. in 2015/2017, de verlening door paus Franciscus van bevoegdheden om biecht te horen en huwelijken te sluiten aan de FSSPX (nota: in 2019 hief paus Franciscus de pauselijke commissie Ecclesia Dei op, en kwamen de bevoegdheden omtrent de FSSPX bij de congregatie voor de geloofsleer (intussen heet dat een ‘dicasterie’)
  4. in 2026, de excommunicatie van zes bisschoppen die deelnamen aan de nieuwe FSSPX-bisschopswijding, plus de priesters en (heel wat) gelovigen van deze gemeenschap, bevestigd door kardinaal Víctor Manuel Fernández, de prefect van het dicasterie voor de geloofsleer

Je kan dit benaderen als een politiek strategospel, wat zeker relevant is, maar mijn bezorgdheid gaat allereerst uit naar de betekenis van dit alles voor persoonlijk zieleheil van een modale FSSPX-gelovige. Tot 2026 bleven gewone gelovigen immers buiten schot en kon je aan hun status als ‘goeie katholiek in staat van genade’ altijd nog wel een positieve draai geven. Nu zij echter individueel ook door excommunicatie getroffen worden, ligt dat plots heel anders.

Een ‘gewone katholiek’ die zich om zijn zieleheil bekommert, heeft in wezen niet veel om handen:

  1. in alles trachten de geboden van God en van de Kerk te onderhouden en een goed leven te leiden
  2. op tijd en stond een Gewetensonderzoek ondernemen en zonodig (in geval van doodzonde en minstens eenmaal per jaar) gaan biechten en penitentie verrichten
  3. ’s zondags deelnemen aan de eucharistie

Wie daarmee in orde is, stelt zich in staat van genade en mag zich na de overgang naar gene zijde heugen over het schouwen van God.

Wat is in dat aspect de toestand van FSSPX-gelovigen?

Betreffende de eucharistie, verandert er weinig aan het sacrament op zich, zoals zich dat voltrekt in de handen van bisschoppen of priesters van de FSSPX: dat was en is nog steeds geldig, maar ongeoorloofd. Ook na de excommunicaties, verleent het dezelfde genade als voorheen en dat is dezelfde genade als de eucharistie in een ‘gewone’ katholieke mis. Voor de deelnemers aan het sacrament, verandert er echter wel degelijk wat indien zij zijn geëxcommuniceerd! Deelname aan de eucharistie is dan immers een doodzonde. Trouwe FSSPX-parochianen die voor 2 juli nog met enige coulantie hun staat van genade konden bevorderen door ter communie te gaan, begaan ná 2 juli plots een doodzonde en verliezen hun staat van genade. Hetzelfde geldt trouwens als zij in een reguliere katholieke parochie ter communie zouden gaan. Cynisch is de vaststelling dat deelname aan een FSSPX-mis nu ‘veiliger’ is voor een bezoekende gewone katholiek dan voor een eigen parochiaan, tenzij die laatste zou verzaken aan deelname aan de communie.

Betreffende de biecht, verandert er wel degelijk wat aan het sacrament op zich. Voor 2 juli, en zeker sinds 2015 door toedoen van paus Franciscus, konden FSSPX-priesters geldig én geoorloofd biecht horen, maar vanaf 2 juli is elke biecht die zij horen ongeldig. Voor wie deelneemt aan dit sacrament bij FSSPX, geldt dus dat er geen absolutie van zonden plaatsvindt. Enkel een sprankeltje hoop blijft bestaan, omdat eender wie getuigt van volmaakt berouw en de intentie om geldig te biechten zodra dat mogelijk is, ook vergiffenis van zonden kan bekomen, maar wellicht is die ‘intentie’ niet aanwezig bij de FSSPX-biechteling, dus ook hier geldt dat deelname aan het sacrament niet bijdraagt tot de staat van genade.

Hoewel de excommunicatie vaak wordt voorgesteld als een ‘vaderlijke’ maatregel die de roep om bekering moet versterken, komt het voor dat die niet bijzonder coulant is met betrekking tot het zieleheil van de getroffene.

Ook belangrijk is de vraag: wie wordt getroffen door de collectieve excommunicatie? Volgens de verklaringen uit Rome, enkel de gelovigen die ‘formeel lid’ zijn van een FSSPX-parochie. Dat lijkt iedereen in te sluiten die de gewoonte heeft op zondag daar de mis bij te wonen. De verklaringen zijn niet erg duidelijk en als zo’n gelovige zijn excommunicatie wil laten opheffen, ligt het oordeel of een formele verzoening noodzakelijk is bij het lokale bisdom, dus dit impliceert eigenlijk dat iedere bekeerling zijn kandidatuur voor verzoening formeel moet maken en niet zomaar een reguliere parochie kan binnenwandelen en daar kan deelnemen aan de sacramenten. Zelfs te biecht gaan bij een reguliere priester met berouw over FSSPX-lidmaatschap is niet voldoende om de excommunicatie op te heffen, dit kan enkel door het bisdom gebeuren!

Als ik de slotsom maak, zonder gedegen kennis van kerkrecht of theologie, dus wellicht op basis van de hoop bullsh*t hierboven neergeschreven, is de breuklijn van 2026 radikaal verschillend van de vorige, die enkel expliciet de hogere hiërarchie troffen en ‘gewone’ gelovigen het voordeel van de twijfel gunden wat betreft hun zieleheil. De collectieve excommunicatie van 2026 geeft wel degelijk de booschap die het woord suggereert: je bent als FSSPX-gelovige verloren voor het heil, tenzij je linea recta naar je (reguliere) bisschop snelt met de ingevulde en ondertekende formulieren voor de formele verzoening onder de arm!

Met al wat ik hoor of lees, wordt er in de Kerk bitter weinig gerouwd om het verlies van zoveel zielen, die wellicht een groot deel van hun leven hun heil vergaarden in een kerk waar ze nu van dag op dag hun heil verliezen.

Wat me ook zorgen baart, is dat deze maatregel, hoewel ze duidelijk de bedoeling heeft de gelovigen van de FSSPX zich te laten verzoen met de Kerk, zin voor realiteit mist, want ik vrees dat de ‘key performance indicator’ (nl: het aantal teruggekeerde gelovigen) bedroevend laag zal zijn, dat ze op spiritueel vlak veel ‘collateral damage’ veroorzaakt en dat ze bovendien eventuele toekomstige evoluties om toch tot een collectieve verzoening te komen, erntig bemoeilijkt. Terugkomend op het strategospel, lijkt de enige inzet van deze verwerping van talloze zielen, dat het binnen de FSSPX tot een breuk zou komen, waarbij een fractie zou ontstaan die zich openstelt voor opname in de Kerk om zo de excommunicatie collectief ongedaan te maken. Of dat kans tot slagen heeft, betwijfel ik ten zeerste.

Tenzij de paus toch mijn adviezen ter harte heeft genomen en nu in stilte twee jaar lang tijd neemt voor een encycliek Pro animarum salute, waarmee hij op magistrale wijze een onmogelijk geachte verzoening proclameert tussen de Heilige Kerk van twee Millennia enerzijds, en de verschillende fracties, zowel traditioneel als progressief, anderzijds, die zich blindstaren op Vaticanum II als een breuklijn in de traditie, een idee dat de Grote Verzoeker naar hartelust in hun geesten zaait…

Verwante onderwerpen...